{"id":174962,"date":"2026-01-08T00:00:00","date_gmt":"2026-01-07T23:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/secundaire-maligniteiten-bij-kankerbehandeling-nu-ook-een-aandachtspunt-bij-car-t-celtherapie\/"},"modified":"2026-04-02T19:08:49","modified_gmt":"2026-04-02T17:08:49","slug":"secundaire-maligniteiten-bij-kankerbehandeling-nu-ook-een-aandachtspunt-bij-car-t-celtherapie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/secundaire-maligniteiten-bij-kankerbehandeling-nu-ook-een-aandachtspunt-bij-car-t-celtherapie\/","title":{"rendered":"Secundaire maligniteiten bij kankerbehandeling: nu ook een aandachtspunt bij CAR-T-celtherapie"},"content":{"rendered":"<p><span style='font-family:;'><strong>Verschillende kankertherapie\u00ebn kunnen&#x002C; soms jaren na behandeling&#x002C; aanleiding geven tot een tweede kwaadaardige aandoening. Ook bij CAR-T-celtherapie wordt dit risico nu vermeld in de SKP.&nbsp;Naar aanleiding hiervan bespreken we hier (1) het begrip secundaire maligniteiten&#x002C; (2) CAR-T-celtherapie en (3) de vaststellingen die aan de basis liggen van deze aanpassing van hun SKP.<\/strong><\/span><\/p>\n<div class='summary'>\n<div class='summary-article-content'>\n<p><strong>Kernboodschappen<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><span style='font-family:;'>Verschillende<\/span> <span style='font-family:;'>kankertherapie\u00ebn kunnen&#x002C; soms jaren na behandeling&#x002C; aanleiding geven tot een tweede kwaadaardige aandoening.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;'>Dit is bekend bij bepaalde klassieke chemotherapie&#x002C; PARP-inhibitoren en radiotherapie.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;'>Ook bij de recent ontwikkelde CAR-T-celtherapie worden secundaire maligniteiten beschreven en wordt dit nu vermeld in de SKP.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<h2><span style='font-family:;'>Achtergrond<\/span><\/h2>\n<ul>\n<li><span style='font-family:;'>In de voorbije<\/span> <span style='font-family:;'>tien jaar is het gebruik van <strong>systemische kankertherapie\u00ebn sterk ge\u00ebvolueerd<\/strong>. Waar chemotherapie lange tijd de standaard was&#x002C; worden tegenwoordig steeds vaker gerichte (<\/span><i><span style='font-family:;'>targeted<\/span><\/i><span style='font-family:;'>) therapie\u00ebn en&#x002C; meer recent&#x002C; ook immuuntherapie toegepast. Deze evolutie heeft geleid tot verbeterde overlevingskansen&#x002C; maar brengt ook <strong>nieuwe uitdagingen<\/strong> met zich mee&#x002C; waaronder het risico op secundaire maligniteiten&#x002C; dat in sommige gevallen gerelateerd is aan de gebruikte therapie.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;'>In de context van levensbedreigende ziekten wordt het mogelijke risico op een <strong>secundaire maligniteit doorgaans als aanvaardbaar beschouwd<\/strong>&#x002C; zeker wanneer er weinig of geen alternatieve behandelingen beschikbaar zijn. Pati\u00ebnten worden daarbij doorgaans nauwlettend gevolgd door oncologen met regelmatige beeldvorming en laboratoriumcontroles&#x002C; waardoor eventuele nieuwe tumoren meestal vroegtijdig worden opgespoord.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;'>Recent heeft het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) via zijn farmacovigilantie-arm&#x002C; het Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC)&#x002C; opgelegd dat de melding van secundaire tumoren moet worden opgenomen in de&nbsp;<\/span><span style='font-family:;' lang='NL'>samenvatting van de productkenmerken (SKP)&nbsp;<\/span><span style='font-family:;'>bij een nieuw type antitumorale behandeling: <strong>de CAR-T-celtherapie<\/strong>. Naar aanleiding hiervan bespreken we hier (1) het begrip secundaire maligniteiten&#x002C; (2) wat CAR-T-celtherapie inhoudt&#x002C; en (3) de vaststellingen die aan de basis liggen van deze aanpassing van de SKP voor CAR-T-celtherapie.<\/span><br \/>&nbsp;<\/li>\n<\/ul>\n<h2><span style='font-family:;'>Secundaire maligniteiten<\/span><\/h2>\n<ul>\n<li><span style='font-family:;'><strong>Secundaire maligniteiten<\/strong> moeten onderscheiden worden van een recidief of metastase van de oorspronkelijke tumor. Het gaat om een <strong>nieuwe primaire kanker<\/strong> die onafhankelijk van de eerste kanker ontstaat&#x002C; maar in sommige gevallen gerelateerd kan zijn aan een eerdere behandeling.&nbsp;Het aandeel van een specifieke antitumorale behandeling in het ontstaan van een nieuwe kanker is vaak moeilijk te bepalen&#x002C; omdat pati\u00ebnten meestal verschillende behandellijnen en combinaties van geneesmiddelen krijgen. Ook andere risicofactoren&#x002C; zoals genetische aanleg of de onderliggende aandoening&#x002C; kunnen bijdragen. Voor bepaalde behandelingen is dit oorzakelijke verband echter beter gedocumenteerd en duidelijker aangetoond.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;' lang='NL'>Het risico op secundaire maligniteiten is goed gedocumenteerd bij <strong>bepaalde<\/strong> <strong>chemotherapeutische middelen&#x002C;<\/strong> met name alkylerende middelen (zoals&nbsp;<\/span><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/14?frag=12575'><span style='font-family:;' lang='NL'>stikstofmosterdderivaten<\/span><\/a><span style='font-family:;' lang='NL'> en&nbsp;<\/span><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/14?frag=8906133'><span style='font-family:;' lang='NL'>busulfan<\/span><\/a><span style='font-family:;' lang='NL'>)&#x002C; topo-isomerase-II-remmers (<\/span><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/14?frag=13094'><span style='font-family:;' lang='NL'>etoposide<\/span><\/a><span style='font-family:;' lang='NL'>) en&nbsp;<\/span><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/14?frag=20891'><span style='font-family:;' lang='NL'>anthracyclines<\/span><\/a><span style='font-family:;' lang='NL'>. Deze middelen kunnen DNA-schade veroorzaken die&#x002C; soms pas jaren na behandeling&#x002C; kan leiden tot een nieuwe primaire maligniteit&#x002C; vaak een hematologische kanker zoals leukemie.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;' lang='NL'><strong>Radiotherapie&nbsp;<\/strong>gaat ook gepaard met een verhoogd risico op secundaire tumoren&#x002C; meestal in of nabij het bestraalde gebied.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;' lang='NL'>Onder de <\/span><i><span style='font-family:;' lang='NL'><strong>targeted<\/strong><\/span><\/i><span style='font-family:;' lang='NL'><strong> therapie\u00ebn<\/strong> zijn de&nbsp;<\/span><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/14?frag=8900714'><span style='font-family:;' lang='NL'>PARP-inhibitoren<\/span><\/a><span style='font-family:;' lang='NL'> een gekend voorbeeld waarbij een verhoogd risico op secundaire maligniteiten&#x002C; met name therapie-geassocieerd myelodysplastisch syndroom (MDS) en acute myelo\u00efde leukemie (AML)&#x002C; is beschreven.&nbsp;MDS kan hierbij optreden als een voorstadium van AML.&nbsp;Deze risico\u2019s worden ook beschreven in de SKP van deze orale geneesmiddelen die onder andere gebruikt worden bij BRCA-gemuteerde borst- en ovariumkanker.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;' lang='NL'>Bij <strong>immuuntherapie&nbsp;<\/strong>met&nbsp;<\/span><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/14?frag=8900797'><span style='font-family:;' lang='NL'>immuuncheckpoint-inhibitoren<\/span><\/a><span style='font-family:;' lang='NL'> is er tot op heden geen overtuigend bewijs voor een verhoogd risico op secundaire maligniteiten vastgesteld. Deze relatief recente middelen veroorzaken geen directe DNA-schade&#x002C; maar langdurige opvolging blijft aangewezen. Ze worden intussen op ruime schaal gebruikt bij verschillende kankertypes.&nbsp;Een andere vorm van immuuntherapie&#x002C; de&nbsp;<\/span><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/14?frag=8905648'><span style='font-family:;' lang='NL'>CAR-T-celtherapie<\/span><\/a><span style='font-family:;' lang='NL'>&#x002C; wordt verderop in deze tekst afzonderlijk besproken.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h2><span>Wat is CAR-T-celtherapie?<\/span><\/h2>\n<ul>\n<li><span style='font-family:;'>CAR-T-celtherapie is een geavanceerde vorm van immuuntherapie die wordt ingezet bij bepaalde hematologische maligniteiten. Er zijn momenteel (november 2025) 4 producten beschikbaar in Belgi\u00eb (zie <\/span><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/14?frag=8905648'><span style='font-family:;'>repertorium<\/span><\/a><span style='font-family:;'>): axicabtagene ciloleucel (Yescarta\u00ae)&#x002C; brexucabtagene autoleucel (Tecartus\u00ae)&#x002C; ciltacabtagene autoleucel (Carvykti\u00ae) en tisagenlecleucel (Kymriah\u00ae).<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;'>De term CAR-T staat voor <\/span><i><span style='font-family:;'>Chimeric Antigen Receptor<\/span><\/i><span style='font-family:;'> T-celtherapie. Hierbij worden de T-cellen van de pati\u00ebnt (autologe T-cellen) buiten het lichaam (<\/span><i><span style='font-family:;'>ex vivo<\/span><\/i><span style='font-family:;'>) genetisch gemodificeerd zodat ze een chimerische antigeenreceptor (CAR) tot expressie brengen.&nbsp;Deze receptor stelt de T-cellen in staat om een specifiek eiwit (antigeen) op het oppervlak van tumorcellen te herkennen en de tumorcellen te vernietigen.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;'>In de behandeling van B-celmaligniteiten is het meest gebruikte doelwit CD19&#x002C; een eiwit dat voorkomt op het oppervlak van zowel normale als maligne B-cellen.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;'>Voorafgaand aan de toediening van CAR-T-cellen wordt de pati\u00ebnt behandeld met chemotherapie om de bestaande T-cellen te reduceren en zo de expansie en werkzaamheid van de CAR-T-cellen te bevorderen. Vervolgens worden de gemodificeerde cellen via een eenmalige infusie teruggegeven aan de pati\u00ebnt&#x002C; waar ze alle CD19-positieve cellen (zowel maligne als normale B-cellen) opsporen en vernietigen.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;'>CAR-T-celtherapie kan in sommige gevallen levensreddend zijn&#x002C; met name bij pati\u00ebnten met hardnekkige of teruggekeerde ziekte die niet meer reageren op standaardbehandelingen. De respons op de behandeling verschilt echter per pati\u00ebnt&#x002C; en langdurige remissie is niet bij iedereen gegarandeerd.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;'>De ongewensten effecten kunnen zeer ernstig zijn: zie <\/span><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/14?frag=8905648'><span style='font-family:;'>repertorium<\/span><\/a><span style='font-family:;'>.<\/span><br \/>&nbsp;<\/li>\n<\/ul>\n<h2><span style='font-family:;'>Secundaire maligniteiten na CAR-T-celtherapie<\/span><\/h2>\n<ul>\n<li><span style='font-family:;'>Er zijn recente meldingen van secundaire maligniteiten van T-cel-origine bij pati\u00ebnten die een CAR-T-celtherapie hebben ontvangen. Het gaat hierbij om een nieuwe kanker&#x002C; verschillend van de oorspronkelijke maligniteit&#x002C; die ontstaat uit T-cellen&#x002C; zoals T-cellymfomen of T-celleukemie\u00ebn.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;'>Het PRAC&#x002C; het farmacovigilantiecomit\u00e9 van het EMA&#x002C; beoordeelde 38 gevallen van secundaire T-celmaligniteiten bij ongeveer 42 000 behandelde pati\u00ebnten (website <\/span><a href='https:\/\/www.ema.europa.eu\/en\/news\/meeting-highlights-pharmacovigilance-risk-assessment-committee-prac-10-13-june-2024'><span style='font-family:;'>EMA<\/span><\/a><span style='font-family:;'>). In ongeveer de helft van de gerapporteerde gevallen werden weefselstalen onderzocht; daarbij werd in zeven gevallen het CAR-construct (het genetisch ingebouwde stukje DNA dat de T-cellen hun doelwit laat herkennen) in de tumorcellen aangetroffen. Dit doet vermoeden dat de CAR-T-cellen een rol spelen in de ontwikkeling van deze maligniteiten. Deze secundaire kankers traden op vanaf enkele weken tot meerdere jaren na de behandeling en sommige gevallen hadden een fatale afloop.<\/span><\/li>\n<li><span style='font-family:;'>De SKP\u2019s van alle CAR-T-celtherapie\u00ebn zijn intussen aangepast&#x002C; met expliciete vermelding van dit risico en aanbevelingen voor levenslange opvolging van pati\u00ebnten en voor melding van nieuwe maligniteiten aan de vergunninghouder voor verder onderzoek. Bijwerkingen kunnen ook gemeld worden aan de afdeling Vigilantie van het FAGG via <\/span><a href='https:\/\/www.fagg.be\/nl\/bijwerking'><span style='font-family:;'>www.eenbijwerkingmelden.be<\/span><\/a><span style='font-family:;'> of per e-mail naar adr@fagg.be.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h2><span>Conclusie<\/span><\/h2>\n<p><span style='font-family:;'>Nieuwe kankerbehandelingen bieden soms overlevingswinst&#x002C; maar gaan ook gepaard met belangrijke risico\u2019s en laattijdige bijwerkingen&#x002C; mogelijk ook zeldzame secundaire maligniteiten. Langdurige opvolging blijft essentieel.<\/span><\/p>\n<h2><span style='font-family:;'>Bronnen<\/span><\/h2>\n<ul>\n<li><span style='font-family:;'>Samenvatting van de productkenmerken (SKP) en DHPC-documenten (te raadplegen via&nbsp;<\/span><a href='https:\/\/www.geneesmiddelendatabank.be'><span style='font-family:;'>www.geneesmiddelendatabank.be<\/span><\/a><span style='font-family:;'>)&nbsp;van de vermelde geneesmiddelen<\/span><\/li>\n<li><span style='font-size:11.0pt;line-height:150%;' lang='EN-US'>EMA. CAR T-cell medicines:&nbsp;PRAC&nbsp;identifies risk of secondary malignancies of T-cell origin.&nbsp;<\/span><span style='font-size:11.0pt;line-height:150%;' lang='IT'>14\/06\/2024. Via&nbsp; <\/span><a href='https:\/\/www.ema.europa.eu\/en\/news\/meeting-highlights-pharmacovigilance-risk-assessment-committee-prac-10-13-june-2024'><span style='font-size:11.0pt;line-height:150%;' lang='IT'>https:\/\/www.ema.europa.eu\/en\/news\/meeting-highlights-pharmacovigilance-risk-assessment-committee-prac-10-13-june-2024<\/span><\/a><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Verschillende kankertherapie\u00ebn kunnen&#x002C; soms jaren na behandeling&#x002C; aanleiding geven tot  [&#8230;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,20357],"tags":[20213,20224],"class_list":["post-174962","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuw","category-2026-nl","tag-import_tags","tag-import_tags-nl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/174962","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=174962"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/174962\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":177545,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/174962\/revisions\/177545"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=174962"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=174962"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=174962"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}