{"id":175044,"date":"2025-05-09T00:00:00","date_gmt":"2025-05-08T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/risico-op-ernstige-bradycardie-met-antiaritmica-bij-voorkamerfibrillatie\/"},"modified":"2026-04-02T19:08:55","modified_gmt":"2026-04-02T17:08:55","slug":"risico-op-ernstige-bradycardie-met-antiaritmica-bij-voorkamerfibrillatie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/risico-op-ernstige-bradycardie-met-antiaritmica-bij-voorkamerfibrillatie\/","title":{"rendered":"Risico op ernstige bradycardie met antiaritmica bij voorkamerfibrillatie"},"content":{"rendered":"<h2>Kernboodschap<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p><b>Antiaritmica<\/b> zijn geneesmiddelen met een <b>nauwe therapeutische marge<\/b>. Er zijn <b>talloze interacties<\/b> mogelijk en ze kunnen <b>ernstige ongewenste effecten<\/b> veroorzaken.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Deze studie toonde het volgende:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>De antiaritmica die worden gebruikt bij voorkamerfibrillatie&#x002C; kunnen in verband worden gebracht met gevallen van <b>ernstige bradycardie<\/b>. Die kunnen leiden tot <b>syncope<\/b> of zelfs de <b>implantatie van een pacemaker<\/b> noodzakelijk maken.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Dat verband was des te <b>sterker met sotalol<\/b> of dronedaron (niet beschikbaar in Belgi&euml;) en&#x002C; in mindere mate&#x002C; met <b>amiodaron<\/b> dan met de antiaritmica van klasse&nbsp;Ic.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>\n<p>In de praktijk moeten alle pati&euml;nten die behandeld worden met een antiaritmicum&#x002C; worden <b>ge&iuml;nformeerd<\/b> over de symptomen die wijzen op ernstige bradycardie (bv. ongewone vermoeidheid&#x002C; malaise&#x002C; bewustzijnsverlies&#x002C; enz.). Bij die pati&euml;nten moet ook een <b>regelmatige controle<\/b> van de hartfrequentie worden uitgevoerd.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Opzet van de studie<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>Het betreft een <b>retrospectieve cohortstudie<\/b> op basis van gegevens van het Zuid-Koreaanse ziekteverzekeringssysteem<span class='folia-referentie-nummer'><sup>1<\/sup><\/span>.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De studie bekeek het verband tussen het <b>voorschrijven van antiaritmica<\/b> in het kader van een &quot;rhythm control&quot;-benadering voor <b>de novo voorkamerfibrillatie<\/b> en het <b>risico op syncope of implantatie van een pacemaker<\/b>. Onderzoekers analyseerden de gegevens van 674&nbsp;303 pati&euml;nten bij wie tussen 2013 en 2019 de diagnose de novo voorkamerfibrillatie werd gesteld.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De in deze studie <b>gebruikte<\/b> <b>antiaritmica<\/b> waren: fleca&iuml;nide&#x002C; propafenon&#x002C; pilsica&iuml;nide (niet beschikbaar in Belgi&euml;)&#x002C; amiodaron&#x002C; dronedaron (niet beschikbaar in Belgi&euml;) en sotalol.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De <b>exclusiecriteria<\/b> waren als volgt: leeftijd &lt; 18&nbsp;jaar&#x002C; voorgeschiedenis van syncope of permanente implantatie van een pacemaker&#x002C; voorgeschiedenis van tachycardie of ventrikelfibrillatie&#x002C; eerder voorschrift van antiaritmica.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Om de validiteit van de resultaten van de studie te vergroten&#x002C; werden <b>twee soorten analyses<\/b> uitgevoerd:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Ten eerste werd het risico op syncope of pacemakerimplantatie vergeleken tussen pati&euml;nten die antiaritmica kregen binnen het jaar na hun diagnose van voorkamerfibrillatie<br \/> (n = 142&nbsp;141) en pati&euml;nten die deze medicatie niet hadden gebruikt (n = 532&nbsp;162).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Ten tweede werd propensity score matching gebruikt om twee groepen te vormen met zo gelijk mogelijke kenmerken (leeftijd&#x002C; geslacht&#x002C; diabetes&#x002C; hypertensie&#x002C; roken&#x002C; alcoholgebruik&#x002C; enz.); de groepen bevatten elk 142&nbsp;140 pati&euml;nten.<\/p>\n<div class='detailed-content'>De propensity score<span class='folia-referentie-nummer'><sup>2<\/sup><\/span> drukt de kans uit die iemand heeft om op basis van confounders al dan niet behandeld te worden. In een observationele studie kan met propensity score matching aan elke pati&euml;nt uit de groep &quot;met behandeling&quot; een gelijkaardige pati&euml;nt uit de &quot;controle&quot;-groep worden gekoppeld op basis van hun propensity scores. Bij het vormen van paren wordt erop toegezien dat het absolute verschil tussen de propensity scores zo klein mogelijk is. Dat levert twee groepen op waarvoor de kans om een behandeling te krijgen vrijwel gelijk is. Zo kan een groot aantal confounders worden ge&euml;limineerd zonder een groot verlies aan observaties.<\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>\n<p>De follow-upperiode was 1&nbsp;jaar vanaf de diagnose van voorkamerfibrillatie voor de pati&euml;nten die geen antiaritmica gebruikten en 1&nbsp;jaar vanaf het voorschrijven van antiaritmica voor de pati&euml;nten die wel medicatie namen. De antiaritmica werden voorgeschreven binnen het jaar na de diagnose van voorkamerfibrillatie.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Resultaten in het kort<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>De meerderheid van de ge&iuml;ncludeerde pati&euml;nten (61&#x002C;1%) was &ge;&nbsp;65&nbsp;jaar (gemiddelde leeftijd van 67&#x002C;1&nbsp;jaar)&#x002C; 53&#x002C;2% was man&#x002C; 18&#x002C;4% had diabetes&#x002C; 41&#x002C;8% had hypertensie en de gemiddelde BMI was 24&#x002C;4&nbsp;kg\/m<sup>2<\/sup>. Slechts 4% leed aan hartfalen&#x002C; 3&#x002C;4% aan chronische nierinsuffici&euml;ntie en 2&#x002C;9% had een schildklierfunctiestoornis. Bij 1&#x002C;6% van de pati&euml;nten werd een voorgeschiedenis van myocardinfarct gevonden.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Volgens de eerste analyse&#x002C; na aanpassing van de covariabelen (leeftijd&#x002C; geslacht&#x002C; hypertensie&#x002C; diabetes&#x002C; dyslipidemie&#x002C; chronische nierinsuffici&euml;ntie&#x002C; hartfalen&#x002C; myocardinfarct en schildklierfunctiestoornissen)&#x002C; was het <b>risico bij de pati&euml;nten die antiaritmica gebruikten<\/b> vergeleken met de pati&euml;nten die geen antiaritmica gebruikten als volgt:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p><b>3&#x002C;5&nbsp;keer zo groot<\/b> (HR 3&#x002C;495 met 95%&nbsp;BI 3&#x002C;291 tot 3&#x002C;713&#x002C; p&lt;0&#x002C;001) voor het optreden van <b>syncope of van de noodzaak van pacemakerimplantatie<\/b>.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>5&#x002C;3&nbsp;keer zo groot<\/b> (HR 5&#x002C;263 met 95%&nbsp;BI 4&#x002C;858 tot 5&#x002C;702&#x002C; p&lt;0&#x002C;001) voor de noodzaak van <b>pacemakerimplantatie<\/b>.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>2&#x002C;1&nbsp;keer zo groot<\/b> (HR 2&#x002C;142 met 95%&nbsp;BI 1&#x002C;951 tot 2&#x002C;352&#x002C; p&lt;0&#x002C;001) voor het optreden van <b>syncope<\/b>.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>\n<p>De propensity score matching tijdens de tweede analyse toonde vergelijkbare resultaten. Bovendien bedroeg de incidentie van pacemakerimplantatie of syncope 4&#x002C;5\/1 000&nbsp;pati&euml;ntjaren in de groep zonder antiaritmica&#x002C; tegenover 16&#x002C;3\/1 000&nbsp;pati&euml;ntjaren in de groep met antiaritmica.<\/p>\n<div class='detailed-content'>Na propensity score matching was het risico voor de pati&euml;nten die antiaritmica gebruikten vergeleken met de pati&euml;nten die geen antiaritmica gebruikten: <\/p>\n<ul>\n<li>3&#x002C;6&nbsp;keer zo groot (HR 3&#x002C;566 met 95%&nbsp;BI 3&#x002C;232 tot 3&#x002C;933&#x002C; p&lt;0&#x002C;001) voor het optreden van syncope of pacemakerimplantatie.<span class='folia-referentie-nummer'><\/span><\/li>\n<li>5&#x002C;1&nbsp;keer zo groot (HR 5&#x002C;055 met 95%&nbsp;BI 4&#x002C;419 tot 5&#x002C;783&#x002C; p&lt;0&#x002C;001) voor de noodzaak van pacemakerimplantatie.<\/li>\n<li>2&#x002C;3&nbsp;keer zo groot (HR 2&#x002C;286 met 95%&nbsp;BI 1&#x002C;981 tot 2&#x002C;638&#x002C; p&lt;0&#x002C;001) voor het optreden van syncope.<\/li>\n<\/ul><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<p>In vergelijking met de andere antiaritmica leken de <b>antiaritmica van klasse&nbsp;Ic<\/b> (fleca&iuml;nide&#x002C; propafenon&#x002C; pilsica&iuml;nide) <b>minder risico<\/b> op het onderzochte eindpunt te geven. Vergeleken met de antiaritmica van klasse&nbsp;Ic vond men een groter risico op syncope of pacemakerimplantatie met amiodaron (HR 1&#x002C;75 met 95%&nbsp;BI 1&#x002C;52 tot 2&#x002C;00&#x002C; p&lt;0&#x002C;001) en met dronedaron of sotalol (HR 2&#x002C;57 met 95%&nbsp;BI 2&#x002C;20 tot 2&#x002C;95).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Na propensity score matching bleek uit subgroepanalyse een <b>significant groter risico<\/b> op syncope of pacemakerimplantatie bij <b>vrouwelijke<\/b> pati&euml;nten.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Sterktes en beperkingen van de studie<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>Dit is een <b>observationele studie<\/b>. Bij deze studieopzet bestaat er een groter risico op <b>bias<\/b> (bv. door fouten of ontbreken van codering in de geanalyseerde pati&euml;ntendossiers) en op <b>confounders<\/b>&#x002C; wat de resultaten kan be&iuml;nvloeden. Bovendien ontbraken er bepaalde gegevens in de studie&#x002C; zoals de aan- of afwezigheid van andere bradycardiemedicatie in de behandeling van de pati&euml;nten.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Toch was het door de <b>aanzienlijke <\/b><b>grootte van de <\/b>geanalyseerde<b> cohort<\/b> mogelijk om ongewenste events te bestuderen die zich maar zelden voordoen (syncope&#x002C; noodzaak voor pacemakerimplantatie).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Door gebruik te maken van de medische gegevens van het Zuid-Koreaanse ziekteverzekeringssysteem konden de onderzoekers bovendien gebeurtenissen analyseren die zich voordeden in de <b>eerste- en tweedelijnszorg<\/b> en die betrekking hadden op <b>de hele <\/b>Zuid-Koreaanse<b> bevolking<\/b>. Het Zuid-Koreaanse ziekteverzekeringssysteem is namelijk verplicht en verzamelt gegevens zoals de voorschrijfgeschiedenis&#x002C; de bij de pati&euml;nten gestelde diagnoses maar ook gegevens uit (para)klinische onderzoeken van tweejaarlijkse screeningscampagnes die de bevolking aangeboden krijgt. Bovendien moet elke pacemakerimplantatie erin worden geregistreerd om te kunnen worden terugbetaald.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De <strong>twee analyseniveaus<\/strong> lieten bovendien <strong>gelijkluidende resultaten<\/strong> zien. Dat versterkt de geldigheid van de resultaten van deze studie.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Tot slot werden <b>enkel Aziatische pati&euml;nten ge&iuml;ncludeerd<\/b> in de studie. Daarom is voorzichtigheid geboden bij het generaliseren van de resultaten naar een Kaukasische populatie.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Commentaar van het BCFI<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>Bij voorkamerfibrillatie is er vaak discussie over de keuze tussen een benadering waarbij de controle van de hartfrequentie centraal staat (&quot;rate control&quot;) of een benadering gericht op het herstel\/behoud van het sinusritme (&quot;rhythm control&quot;)&#x002C; hoewel de pati&euml;nten in het algemeen baat hebben bij een behandeling die beide benaderingen combineert.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Meestal volstaat rate control om voorkamerfibrillatie-gerelateerde symptomen te verlichten. Studies over de voordelen van antiaritmica (rhythm control) laten tegenstrijdige resultaten zien wat de morbiditeit en mortaliteit betreft.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Antiaritmica hebben nog hun plaats in de aanbevelingen van de European Society of Cardiology (ESC)<span class='folia-referentie-nummer'><sup>3<\/sup><\/span> en van het National Institute for Health and Care Excellence (NICE)<span class='folia-referentie-nummer'><sup>4<\/sup><\/span>. Ze kunnen zowel worden gebruikt voor cardioversie (intraveneus of oraal in geval van een &quot;pill in the pocket approach&quot;) als in het kader van secundaire preventie op langere termijn bij pati&euml;nten met een hersteld sinusritme.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Hoewel antiaritmica aangewezen kunnen zijn&#x002C; mag niet worden vergeten dat dit <b>geneesmiddelen met een nauwe therapeutische marge zijn<\/b>&#x002C; dat er <b>talloze interacties mogelijk<\/b> zijn en dat ze <b>ernstige ongewenste effecten<\/b> kunnen veroorzaken.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>In deze studie was het risico op ernstige bradycardie kleiner met de antiaritmica van klasse&nbsp;Ic. Toch is het belangrijk te onthouden dat in de praktijk de comorbiditeiten van de pati&euml;nt bepalend zijn voor de keuze van het antiaritmicum. Antiaritmica van klasse&nbsp;Ic zijn bijvoorbeeld gecontra-indiceerd bij pati&euml;nten met ischemische hartaandoeningen.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>In de praktijk moeten alle pati&euml;nten die behandeld worden met een antiaritmicum&#x002C; worden <b>ge&iuml;nformeerd over de symptomen<\/b> die hen ertoe moeten aanzetten hun huisarts te raadplegen&#x002C; omdat ze kunnen wijzen op ernstige bradycardie (bv. ongewone vermoeidheid&#x002C; malaise&#x002C; bewustzijnsverlies&#x002C; enz.). Bij die pati&euml;nten moet ook een <b>regelmatige controle van de hartfrequentie<\/b> worden uitgevoerd.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2> Specialiteitsnamen<b>:<\/b><\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>Fleca&iuml;nide: Apocard&reg;&#x002C; Flecainide&#x002C; Flecateva&reg;&#x002C; Tambocor&reg; (zie <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/2?frag=1222'>Repertorium<\/a>)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Propafenon: Rytmonorm&reg; (zie <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/2?frag=1248&amp;trade_family=23861'>Repertorium<\/a>)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Amiodaron: Amiodaron(e)&#x002C; Cordarone&reg; (zie <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/2?frag=1164'>Repertorium<\/a>)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Sotalol: Sotalex&reg;&#x002C; Sotalol (zie <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/2?frag=1263'>Repertorium<\/a>)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Bronnen<\/h2>\n<p><span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>1&nbsp;<\/span>Kim YG&#x002C; Lee HS&#x002C; Kim H&#x002C; et al. Association of Antiarrhythmic Drug&nbsp;Therapy With Syncope and Pacemaker&nbsp;Implantation in Patients With&nbsp;Atrial Fibrillation.&nbsp;<i>J Am Coll Cardiol<\/i>. 2024;83(11):1027-1038. <a href='https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/38479951\/'>doi:10.1016\/j.jacc.2024.01.013<\/a><\/span><br \/> <span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>2&nbsp;<\/span>Poelman T. Propensity Score Matching. <a href='https:\/\/minerva-ebp.be\/NL\/Article\/71'>Minerva 2013;12(8):103<\/a>.<br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>3<\/span>&nbsp;Van Gelder IC&#x002C; Rienstra M&#x002C; Bunting KV&#x002C; et al. 2024 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation developed in collaboration with the European Association for Cardio-Thoracic Surgery (EACTS). Eur Heart J. 2024;45(36):3314-3414. <a href='https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/39210723\/'>doi:10.1093\/eurheartj\/ehae176<\/a><br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>4<\/span>&nbsp;Atrial fibrillation: diagnosis and management. London: National Institute for Health and Care Excellence (<a href='https:\/\/www.nice.org.uk\/guidance\/ng196'>NICE<\/a>); June 30&#x002C; 2022.<\/span><\/p>\n<h2>Andere bronnen die werden geraadpleegd:<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>BMJ Best Practice. New onset atrial fibrillation. Geraadpleegd op 27\/02\/2025.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>BMJ Best Practice. Established atrial fibrillation. Geraadpleegd op 27\/02\/2025.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Antiarythmiques dans la fibrillation auriculaire: poses de pacemakers et syncopes. La Revue Prescrire 2024;493:828.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kernboodschap Antiaritmica zijn geneesmiddelen met een nauwe therapeutische marge. Er  [&#8230;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,20353],"tags":[20213,20224],"class_list":["post-175044","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuw","category-2025-nl","tag-import_tags","tag-import_tags-nl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175044","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=175044"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175044\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":177626,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175044\/revisions\/177626"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=175044"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=175044"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=175044"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}