{"id":175204,"date":"2024-03-14T00:00:00","date_gmt":"2024-03-13T23:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/moeten-we-bij-copd-de-voorkeur-geven-aan-de-combinatie-laba-lama-of-aan-de-combinatie-ics-laba\/"},"modified":"2026-04-02T19:09:07","modified_gmt":"2026-04-02T17:09:07","slug":"moeten-we-bij-copd-de-voorkeur-geven-aan-de-combinatie-laba-lama-of-aan-de-combinatie-ics-laba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/moeten-we-bij-copd-de-voorkeur-geven-aan-de-combinatie-laba-lama-of-aan-de-combinatie-ics-laba\/","title":{"rendered":"Moeten we bij COPD de voorkeur geven aan de combinatie LABA + LAMA of aan de combinatie ICS + LABA ?"},"content":{"rendered":"<div class='summary'>Bij COPD is het op basis van de huidige gegevens nog steeds <strong>niet<\/strong> mogelijk om een <strong>duidelijke keuze te maken tussen een behandeling met de combinatie LABA + LAMA of de combinatie ICS + LABA<\/strong>.<br \/> GOLD 2024 geeft geen plaats meer aan de combinatie ICS + LABA. Nochtans tonen een <em>Cochrane Review<\/em> en een cohortstudie in JAMA geen eenduidige resultaten&#x002C; waardoor we <strong>niet kunnen concluderen dat de combinatie LABA + LAMA werkzamer is <\/strong>in termen van symptoomverlichting of vermindering van het aantal exacerbaties dan de combinatie ICS + LABA.<br \/> De combinatie <strong>ICS + LABA<\/strong> veroorzaakt dan weer <strong>frequenter pneumonie<\/strong>&#x002C; zonder dat de mortaliteit was verhoogd.<\/div>\n<h2>Inleiding<\/h2>\n<p>De medicamenteuze behandeling van chronisch obstructief longlijden (COPD) omvat:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Bronchodilatoren<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>B&egrave;ta<sub>2<\/sub>-mimetica (SABA: short-acting beta-agonists en LABA: long-acting beta agonists)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Anticholinergica (SAMA: short-acting muscarinic antagonists&nbsp;en LAMA: long-acting muscarinic antagonists)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>\n<p>Inhalatiecorticostero&iuml;den (ICS)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Volgens de richtlijnen<span class='folia-referentie-nummer'><sup>1-4<\/sup><\/span> bestaat de eerste stap van de behandeling uit een bronchodilator.<br \/> Wat is de aanbevolen aanpak als een bronchodilator niet volstaat om de symptomen te verlichten en\/of als exacerbaties optreden? Toevoeging van een andere bronchodilator (combinatie LABA + LAMA) of van een ICS&nbsp;(combinatie ICS + LABA)?<\/p>\n<p>In dit artikel bespreken we de resultaten van twee publicaties uit 2023&nbsp;waarin beide combinaties met elkaar vergeleken worden: een <i>Cochrane Review<span class='folia-referentie-nummer'><sup>5<\/sup><\/span><\/i><sup> <\/sup>(update van een <i>Cochrane Review<\/i> besproken in de <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/2919?folia=2918'>Folia van 2018 over de behandeling van stabiele COPD<\/a>)&#x002C; en een cohortstudie die verschenen is in <i>JAMA<span class='folia-referentie-nummer'><sup>6<\/sup><\/span><\/i>.<\/p>\n<h2><i>Cochrane Review <\/i><\/h2>\n<h3>Protocol<\/h3>\n<p>In de update van 2023 werden 8 studies toegevoegd (totaal 19 studies&#x002C; 2 niet-gesponsorde studies). De meeste studies waren dubbelblinde RCT&rsquo;s&#x002C; met uitzondering van 2 open studies. In het totaal werden er 22 354 pati&euml;nten met stabiele COPD ge&iuml;ncludeerd. De deelnemers waren overwegend mannen (70%)&#x002C; met een gemiddelde leeftijd van 64 jaar en met een ESW (&eacute;&eacute;nsecondewaarde) van 51% van de voorspelde waarde. In 13 studies werden pati&euml;nten met matige tot ernstige COPD zonder recente exacerbaties ge&iuml;ncludeerd. In 4 studies werden alleen pati&euml;nten ge&iuml;ncludeerd die kort daarvoor een exacerbatie hadden doorgemaakt&#x002C; wat neerkomt op 65% van het totale aantal deelnemers.<br \/> Een behandeling met de combinatie LABA + LAMA of met de combinatie ICS + LABA werd ge&euml;valueerd gedurende een periode van 6 tot 52 weken.<\/p>\n<h3>Resultaten<\/h3>\n<p>In tegenstelling tot de Cochrane uit 2017&#x002C; toont de update van 2023 geen voordeel van de combinatie LABA + LAMA ten opzichte van de combinatie ICS + LABA in termen van exacerbaties of levenskwaliteit.<\/p>\n<p>In de review van 2023 zijn de resultaten als volgt:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Voor de <b>primaire eindpunten &ldquo;exacerbaties&rdquo;&#x002C; &ldquo;levenskwaliteit&rdquo; en &ldquo;ernstige bijwerkingen&rdquo;<\/b> was er <b>geen<\/b> <b>verschil<\/b> tussen de twee combinaties. De &ldquo;<b>ESW&rdquo;<\/b> <b>verbeterde meer met LABA + LAMA<\/b> dan met ICS + LABA.<\/p>\n<div class='detailed-content'>\n<ul>\n<li>&ge; 1 exacerbatie: OR 0&#x002C;91 (95%-BI van 0&#x002C;78 tot 1&#x002C;06)&#x002C; matige graad van zekerheid (heterogeniteit).<\/li>\n<li>Levenskwaliteit (SGRQ-score): MD -0&#x002C;57 (95%-BI van -1&#x002C;36 tot 0&#x002C;21)&#x002C; matige graad van zekerheid (heterogeniteit).<\/li>\n<li>Ernstige bijwerkingen: OR 1&#x002C;02 (95%-BI van 0&#x002C;91 tot 1&#x002C;15)&#x002C; hoge graad van zekerheid.<\/li>\n<li>ESW: MD 0&#x002C;07 (95%-BI van 0&#x002C;05 tot 0&#x002C;08)&#x002C; matige graad van zekerheid (heterogeniteit).<\/li>\n<\/ul><\/div>\n<\/li>\n<li>\n<p>De andere resultaten waren <b>secundaire eindpunten.<\/b> Er werd <b>geen verschil<\/b> gezien in optreden van een <b>klinisch relevante verbetering van de levenskwaliteit <\/b>(gedefinieerd als een verschil van &ge;4 punten in de SGRQ-score).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Pneumonie<\/b> trad frequenter op bij de pati&euml;nten die <b>ICS + LABA<\/b> kregen (5% versus 3% onder LABA+LAMA&#x002C; NNH=50). De <b>globale mortaliteit<\/b> was dan weer iets <b>hoger met LABA + LAMA<\/b> (1&#x002C;4% versus 1% onder ICS + LABA&#x002C; NNH=250).<\/p>\n<div class='detailed-content'>\n<ul>\n<li>Pneumonie: 5% met ICS + LABA versus 3% met LABA + LAMA. OR 0&#x002C;61 (95%-BI van 0&#x002C;52 tot 0&#x002C;72)&#x002C; hoge graad van zekerheid.<\/li>\n<li>Globale mortaliteit: 1% met ICS + LABA versus 1&#x002C;4 % met LABA + LAMA. OR 1&#x002C;35 (95%-BI van 1&#x002C;05 tot 1&#x002C;75)&#x002C; matige graad van zekerheid (laag aantal events).<\/li>\n<li>Klinisch relevante verbetering van de levenskwaliteit (verschil van &ge;4 punten op de SGRQ-score):<br \/> OR 1&#x002C;06 (95%-BI van 0&#x002C;90 tot 1&#x002C;25)&#x002C; matige graad van zekerheid.<\/li>\n<\/ul><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3>Beperkingen<\/h3>\n<ul>\n<li>\n<p>Volgens de auteurs van de <i>Cochrane Review<\/i> is de betrouwbaarheid van deze resultaten matig tot hoog. Het risico op bias is over het algemeen laag&#x002C; behalve wat de belangenconflicten betreft (17 van de 19 studies zijn gesponsord).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Er konden geen vooraf gespecificeerde subgroepanalyses uitgevoerd worden volgens de ernst van de COPD omdat er in de verschillende studies onvoldoende gegevens beschikbaar waren over de deelnemers.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>In geen enkele studie werd het risico op ziekenhuisopname wegens exacerbatie ge&euml;valueerd.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De studies varieerden met betrekking tot de exclusie van pati&euml;nten met astma of met eosinofilie. Aangezien deze pati&euml;ntengroepen vaker baat hebben bij een behandeling met ICS&#x002C; kunnen de resultaten vertekend zijn in het voordeel van ICS.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Wat de hogere mortaliteit onder LABA + LAMA betreft&#x002C; wijzen de auteurs erop dat het aantal events laag was. Het betreft een secundair eindpunt dat verder onderzoek vereist. Voor zover ons bekend is&#x002C; is dit de enige studie waarin een hogere mortaliteit onder LABA + LAMA dan onder ICS + LABA aangetoond werd.<span class='folia-referentie-nummer'><sup>5 <\/sup><\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Cohortstudie (<i>JAMA)<\/i><\/h2>\n<h3>Protocol<\/h3>\n<p>De studie die in de <em>JAMA<\/em> gepubliceerd werd&#x002C; is een <a href='https:\/\/www.minerva-ebp.be\/Results\/Glossary\/1819' target='_blank'>propensity score matched<\/a> cohortstudie&#x002C; gebaseerd op de gegevens van een Amerikaanse verzekeringsmaatschappij. Er werden 137 833 pati&euml;nten met een diagnose van COPD ge&iuml;ncludeerd (gemiddelde leeftijd 70 jaar&#x002C; minimaal 40 jaar bij inclusie&#x002C; 50&#x002C;4% vrouwen). Pati&euml;nten met een diagnose van astma of pati&euml;nten die een tritherapie kregen met ICS + LABA + LAMA werden uitgesloten. Ze waren sinds minstens een jaar geregistreerd in de gegevensbank en werden in de studie opgenomen zodra ze een eerste keer een LABA + LAMA of een ICS + LABA voorgeschreven kregen. Voor de analyse werden 30 216 pati&euml;ntenparen gebruikt.<br \/> Er werd gecorrigeerd voor tal van verstorende variabelen.<\/p>\n<h3>Resultaten<\/h3>\n<p>Er waren twee primaire eindpunten.<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Het eerste primair eindpunt was het optreden van een <b>eerste matige tot ernstige exacerbatie<\/b>. Een matige exacerbatie werd in de studie gedefinieerd als een exacerbatie waarvoor de pati&euml;nt gedurende 5 tot 14 dagen orale corticostero&iuml;den moest gebruiken. Een ernstige exacerbatie werd gedefinieerd als een exacerbatie die een ziekenhuisopname vereist.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Het tweede primair eindpunt was het optreden van een <b>pneumonie die een ziekenhuisopname vereist<\/b>.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Voor beide eindpunten waren de <b>resultaten<\/b> <b>in het voordeel van de combinatie LABA + LAMA<\/b>: -8% voor matige tot ernstige exacerbaties en -20% voor ziekenhuisopnames wegens pneumonie ten opzichte van ICS + LABA.<br \/> <!--[if supportFields]><span style=\u2019font-size:12.0pt;line-height:150%;font-family:'Calibri'&#x002C;sans-serif; mso-ascii-theme-font:minor-latin;mso-fareast-font-family:Calibri;mso-hansi-theme-font: minor-latin;mso-bidi-theme-font:minor-latin;mso-ansi-language:NL-BE;mso-fareast-language: NL-BE;mso-bidi-language:AR-SA\u2019><span style=\u2019mso-element:field-end\u2019><\/span><\/span><![endif]--><\/p>\n<div class='detailed-content'>\n<ul>\n<li>Matige tot ernstige exacerbatie: &#8211; 8%&#x002C; HR 0&#x002C;92 (95%-BI van 0&#x002C;89 tot 0&#x002C;96). Absolute reductie met 43 events per 1000 persoonsjaren.<!--[if gte mso 9]><xml> <w:data>3C456E644E6F74653E3C436974653E3C417574686F723E41736B6C696E673C2F417574686F723E3C596561723E323030393C2F596561723E3C5265634E756D3E343C2F5265634E756D3E3C446973706C6179546578743E2832293C2F446973706C6179546578743E3C7265636F72643E3C7265632D6E756D6265723E343C2F7265632D6E756D6265723E3C666F726569676E2D6B6579733E3C6B6579206170703D22454E222064622D69643D2266736573393078786A74667A73316574707635357766326361737A647A32327465767678222074696D657374616D703D2231363234363137323036223E343C2F6B65793E3C2F666F726569676E2D6B6579733E3C7265662D74797065206E616D653D224A6F75726E616C2041727469636C65223E31373C2F7265662D747970653E3C636F6E7472696275746F72733E3C617574686F72733E3C617574686F723E41736B6C696E672C204A2E3C2F617574686F723E3C617574686F723E76616E20566F6C6C656E686F76656E2C20522E20462E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4772616E6174682C20462E3C2F617574686F723E3C617574686F723E5261617363686F752C20502E3C2F617574686F723E3C617574686F723E466F7265642C20432E204D2E3C2F617574686F723E3C617574686F723E426165636B6C756E642C20452E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4461636B68616D6D61722C20432E3C2F617574686F723E3C617574686F723E46656C74656C6975732C204E2E3C2F617574686F723E3C617574686F723E43C3B6737465722C204C2E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4765626F72656B2C20502E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4A61636F6273736F6E2C204C2E20542E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4C696E64626C61642C20532E3C2F617574686F723E3C617574686F723E52616E746170C3A4C3A42D4461686C71766973742C20532E3C2F617574686F723E3C617574686F723E5361786E652C20542E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4B6C617265736B6F672C204C2E3C2F617574686F723E3C2F617574686F72733E3C2F636F6E7472696275746F72733E3C617574682D616464726573733E4465706172746D656E74206F66204D65646963696E6520536F6C6E612C204B61726F6C696E736B6120556E697665727369747920486F73706974616C20617420536F6C6E6120616E64204B61726F6C696E736B6120496E73746974757465742C2053746F636B686F6C6D2C2053776564656E2E206A6F68616E2E61736B6C696E67406B692E73653C2F617574682D616464726573733E3C7469746C65733E3C7469746C653E43616E636572207269736B20696E2070617469656E7473207769746820726865756D61746F6964206172746872697469732074726561746564207769746820616E74692D74756D6F72206E6563726F73697320666163746F7220616C706861207468657261706965733A20646F657320746865207269736B206368616E67652077697468207468652074696D652073696E6365207374617274206F662074726561746D656E743F3C2F7469746C653E3C7365636F6E646172792D7469746C653E41727468726974697320526865756D3C2F7365636F6E646172792D7469746C653E3C616C742D7469746C653E41727468726974697320616E6420726865756D617469736D3C2F616C742D7469746C653E3C2F7469746C65733E3C706572696F646963616C3E3C66756C6C2D7469746C653E41727468726974697320526865756D3C2F66756C6C2D7469746C653E3C616262722D313E41727468726974697320616E6420726865756D617469736D3C2F616262722D313E3C2F706572696F646963616C3E3C616C742D706572696F646963616C3E3C66756C6C2D7469746C653E41727468726974697320526865756D3C2F66756C6C2D7469746C653E3C616262722D313E41727468726974697320616E6420726865756D617469736D3C2F616262722D313E3C2F616C742D706572696F646963616C3E3C70616765733E333138302D393C2F70616765733E3C766F6C756D653E36303C2F766F6C756D653E3C6E756D6265723E31313C2F6E756D6265723E3C65646974696F6E3E323030392F31302F33313C2F65646974696F6E3E3C6B6579776F7264733E3C6B6579776F72643E4164616C696D756D61623C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E416765643C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E416E7469626F646965732C204D6F6E6F636C6F6E616C2F2A6164766572736520656666656374732F7468657261706575746963207573653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E416E7469626F646965732C204D6F6E6F636C6F6E616C2C2048756D616E697A65643C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E416E7469726865756D61746963204167656E74732F6164766572736520656666656374732F7468657261706575746963207573653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4172746872697469732C20526865756D61746F69642F2A6472756720746865726170792F65706964656D696F6C6F67793C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E436F686F727420537475646965733C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E446F73652D526573706F6E73652052656C6174696F6E736869702C20447275673C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4574616E6572636570743C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E46656D616C653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E48756D616E733C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E496D6D756E6F676C6F62756C696E20472F2A6164766572736520656666656374732F7468657261706575746963207573653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E496E636964656E63653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E496E666C6978696D61623C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4D616C653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4D6574686F747265786174652F6164766572736520656666656374732F7468657261706575746963207573653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4D6964646C6520416765643C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4E656F706C61736D732F2A65706964656D696F6C6F67793C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E5265636570746F72732C2054756D6F72204E6563726F73697320466163746F722F7468657261706575746963207573653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E526567697374726965733C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E526574726F737065637469766520537475646965733C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E5269736B20466163746F72733C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E53776564656E2F65706964656D696F6C6F67793C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E54696D6520466163746F72733C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E54756D6F72204E6563726F73697320466163746F722D616C7068612F2A616E7461676F6E697374732026616D703B20696E68696269746F72733C2F6B6579776F72643E3C2F6B6579776F7264733E3C64617465733E3C796561723E323030393C2F796561723E3C7075622D64617465733E3C646174653E4E6F763C2F646174653E3C2F7075622D64617465733E3C2F64617465733E3C6973626E3E303030342D3335393120285072696E7429262378443B303030342D333539313C2F6973626E3E3C616363657373696F6E2D6E756D3E31393837373032373C2F616363657373696F6E2D6E756D3E3C75726C733E3C2F75726C733E3C656C656374726F6E69632D7265736F757263652D6E756D3E31302E313030322F6172742E32343934313C2F656C656374726F6E69632D7265736F757263652D6E756D3E3C72656D6F74652D64617461626173652D70726F76696465723E4E4C4D3C2F72656D6F74652D64617461626173652D70726F76696465723E3C6C616E67756167653E656E673C2F6C616E67756167653E3C2F7265636F72643E3C2F436974653E3C2F456E644E6F74653E00<\/w:data> <\/xml><![endif]--><!--[if supportFields]><span style=\u2019font-size:12.0pt; line-height:150%;font-family:'Calibri'&#x002C;sans-serif;mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri;mso-hansi-theme-font:minor-latin;mso-bidi-font-family: 'Times New Roman';mso-ansi-language:NL-BE;mso-fareast-language:NL-BE; mso-bidi-language:AR-SA\u2019><span style=\u2019mso-element:field-end\u2019><\/span><\/span><![endif]--><\/li>\n<li>Ziekenhuisopname wegens pneumonie: -20%&#x002C; HR 0&#x002C;80 (95%-BI van 0&#x002C;75 tot 0&#x002C;86). Absolute reductie met 21&#x002C;9 events per 1000 persoonsjaren.<!--[if gte mso 9]><xml> <w:data>3C456E644E6F74653E3C436974653E3C417574686F723E54686F6D70736F6E3C2F417574686F723E3C596561723E323031313C2F596561723E3C5265634E756D3E313C2F5265634E756D3E3C446973706C6179546578743E2833293C2F446973706C6179546578743E3C7265636F72643E3C7265632D6E756D6265723E313C2F7265632D6E756D6265723E3C666F726569676E2D6B6579733E3C6B6579206170703D22454E222064622D69643D2266736573393078786A74667A73316574707635357766326361737A647A32327465767678222074696D657374616D703D2231363234363136383636223E313C2F6B65793E3C2F666F726569676E2D6B6579733E3C7265662D74797065206E616D653D224A6F75726E616C2041727469636C65223E31373C2F7265662D747970653E3C636F6E7472696275746F72733E3C617574686F72733E3C617574686F723E54686F6D70736F6E2C20412E20452E3C2F617574686F723E3C617574686F723E5269656465722C20532E20572E3C2F617574686F723E3C617574686F723E506F70652C204A2E20452E3C2F617574686F723E3C2F617574686F72733E3C2F636F6E7472696275746F72733E3C617574682D616464726573733E556E6976657273697479206F66205765737465726E204F6E746172696F20616E642053742E204A6F736570682661706F733B73204865616C746820436172652C204C6F6E646F6E2C204F6E746172696F2C2043616E6164612E20616E64792E74686F6D70736F6E40736A68632E6C6F6E646F6E2E6F6E2E63613C2F617574682D616464726573733E3C7469746C65733E3C7469746C653E54756D6F72206E6563726F73697320666163746F72207468657261707920616E6420746865207269736B206F6620736572696F757320696E66656374696F6E20616E64206D616C69676E616E637920696E2070617469656E74732077697468206561726C7920726865756D61746F6964206172746872697469733A2061206D6574612D616E616C79736973206F662072616E646F6D697A656420636F6E74726F6C6C656420747269616C733C2F7469746C653E3C7365636F6E646172792D7469746C653E41727468726974697320526865756D3C2F7365636F6E646172792D7469746C653E3C616C742D7469746C653E41727468726974697320616E6420726865756D617469736D3C2F616C742D7469746C653E3C2F7469746C65733E3C706572696F646963616C3E3C66756C6C2D7469746C653E41727468726974697320526865756D3C2F66756C6C2D7469746C653E3C616262722D313E41727468726974697320616E6420726865756D617469736D3C2F616262722D313E3C2F706572696F646963616C3E3C616C742D706572696F646963616C3E3C66756C6C2D7469746C653E41727468726974697320526865756D3C2F66756C6C2D7469746C653E3C616262722D313E41727468726974697320616E6420726865756D617469736D3C2F616262722D313E3C2F616C742D706572696F646963616C3E3C70616765733E313437392D38353C2F70616765733E3C766F6C756D653E36333C2F766F6C756D653E3C6E756D6265723E363C2F6E756D6265723E3C65646974696F6E3E323031312F30332F30323C2F65646974696F6E3E3C6B6579776F7264733E3C6B6579776F72643E4164756C743C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E416E7469726865756D61746963204167656E74732F2A6164766572736520656666656374732F7468657261706575746963207573653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4172746872697469732C20526865756D61746F69642F2A6472756720746865726170793C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E436F6D6D756E696361626C652044697365617365732F65706964656D696F6C6F67792F2A6574696F6C6F67793C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4472756720546865726170792C20436F6D62696E6174696F6E3C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E46656D616C653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E48756D616E733C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4D616C653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4D6574686F747265786174652F2A6164766572736520656666656374732F7468657261706575746963207573653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4D6964646C6520416765643C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4E656F706C61736D732F2A6368656D6963616C6C7920696E64756365642F65706964656D696F6C6F67793C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E52616E646F6D697A656420436F6E74726F6C6C656420547269616C7320617320546F7069633C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E5269736B3C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E54726561746D656E74204F7574636F6D653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E54756D6F72204E6563726F73697320466163746F722D616C7068612F2A616E7461676F6E697374732026616D703B20696E68696269746F72733C2F6B6579776F72643E3C2F6B6579776F7264733E3C64617465733E3C796561723E323031313C2F796561723E3C7075622D64617465733E3C646174653E4A756E3C2F646174653E3C2F7075622D64617465733E3C2F64617465733E3C6973626E3E303030342D333539313C2F6973626E3E3C616363657373696F6E2D6E756D3E32313336303532323C2F616363657373696F6E2D6E756D3E3C75726C733E3C2F75726C733E3C656C656374726F6E69632D7265736F757263652D6E756D3E31302E313030322F6172742E33303331303C2F656C656374726F6E69632D7265736F757263652D6E756D3E3C72656D6F74652D64617461626173652D70726F76696465723E4E4C4D3C2F72656D6F74652D64617461626173652D70726F76696465723E3C6C616E67756167653E656E673C2F6C616E67756167653E3C2F7265636F72643E3C2F436974653E3C2F456E644E6F74653E00<\/w:data> <\/xml><![endif]--><!--[if supportFields]><span style=\u2019font-size:12.0pt; line-height:150%;font-family:'Calibri'&#x002C;sans-serif;mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri;mso-hansi-theme-font:minor-latin;mso-bidi-font-family: 'Times New Roman';mso-ansi-language:NL-BE;mso-fareast-language:NL-BE; mso-bidi-language:AR-SA\u2019><span style=\u2019mso-element:field-end\u2019><\/span><\/span><![endif]--><!--[if gte mso 9]><xml> <w:data>3C456E644E6F74653E3C436974653E3C417574686F723E4472657965723C2F417574686F723E3C596561723E323031333C2F596561723E3C5265634E756D3E333C2F5265634E756D3E3C446973706C6179546578743E2835293C2F446973706C6179546578743E3C7265636F72643E3C7265632D6E756D6265723E333C2F7265632D6E756D6265723E3C666F726569676E2D6B6579733E3C6B6579206170703D22454E222064622D69643D2266736573393078786A74667A73316574707635357766326361737A647A32327465767678222074696D657374616D703D2231363234363137313531223E333C2F6B65793E3C2F666F726569676E2D6B6579733E3C7265662D74797065206E616D653D224A6F75726E616C2041727469636C65223E31373C2F7265662D747970653E3C636F6E7472696275746F72733E3C617574686F72733E3C617574686F723E4472657965722C204C2E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4D656C6C656D6B6AC3A6722C204C2E3C2F617574686F723E3C617574686F723E416E64657273656E2C20412E20522E3C2F617574686F723E3C617574686F723E42656E6E6574742C20502E3C2F617574686F723E3C617574686F723E506F756C73656E2C20552E20452E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4A75756C73676161726420456C6C696E6773656E2C20542E3C2F617574686F723E3C617574686F723E48616E73656E2C20542E20482E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4A656E73656E2C20442E20562E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4C696E64652C204C2E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4C696E646567616172642C20482E204D2E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4C6F66742C20412E20472E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4E6F7264696E2C20482E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4F6D65726F7669632C20452E3C2F617574686F723E3C617574686F723E5261736D757373656E2C20432E3C2F617574686F723E3C617574686F723E5363686C656D6D65722C20412E3C2F617574686F723E3C617574686F723E546172702C20552E3C2F617574686F723E3C617574686F723E4865746C616E642C204D2E204C2E3C2F617574686F723E3C2F617574686F72733E3C2F636F6E7472696275746F72733E3C617574682D616464726573733E4465706172746D656E74206F6620526865756D61746F6C6F67792C2047656E746F66746520556E697665727369747920486F73706974616C2C2048656C6C657275702C2044656E6D61726B2E206C656E652E647265796572406461646C6E65742E646B3C2F617574682D616464726573733E3C7469746C65733E3C7469746C653E496E636964656E636573206F66206F766572616C6C20616E6420736974652073706563696669632063616E6365727320696E20544E46CEB120696E68696269746F7220747265617465642070617469656E7473207769746820726865756D61746F69642061727468726974697320616E64206F74686572206172746872697469646573202D206120666F6C6C6F772D75702073747564792066726F6D207468652044414E42494F2052656769737472793C2F7469746C653E3C7365636F6E646172792D7469746C653E416E6E20526865756D204469733C2F7365636F6E646172792D7469746C653E3C616C742D7469746C653E416E6E616C73206F662074686520726865756D617469632064697365617365733C2F616C742D7469746C653E3C2F7469746C65733E3C706572696F646963616C3E3C66756C6C2D7469746C653E416E6E20526865756D204469733C2F66756C6C2D7469746C653E3C616262722D313E416E6E616C73206F662074686520726865756D617469632064697365617365733C2F616262722D313E3C2F706572696F646963616C3E3C616C742D706572696F646963616C3E3C66756C6C2D7469746C653E416E6E20526865756D204469733C2F66756C6C2D7469746C653E3C616262722D313E416E6E616C73206F662074686520726865756D617469632064697365617365733C2F616262722D313E3C2F616C742D706572696F646963616C3E3C70616765733E37392D38323C2F70616765733E3C766F6C756D653E37323C2F766F6C756D653E3C6E756D6265723E313C2F6E756D6265723E3C65646974696F6E3E323031322F30392F30353C2F65646974696F6E3E3C6B6579776F7264733E3C6B6579776F72643E4164756C743C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E416E7469726865756D61746963204167656E74732F2A6164766572736520656666656374733C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4172746872697469732F2A6472756720746865726170793C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E44656E6D61726B2F65706964656D696F6C6F67793C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E46656D616C653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E466F6C6C6F772D557020537475646965733C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E48756D616E733C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E496E636964656E63653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4D616C653C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4D6964646C6520416765643C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E4E656F706C61736D732F2A6368656D6963616C6C7920696E64756365642F2A65706964656D696F6C6F67793C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E526567697374726965733C2F6B6579776F72643E3C6B6579776F72643E54756D6F72204E6563726F73697320466163746F722D616C7068612F2A616E7461676F6E697374732026616D703B20696E68696269746F72733C2F6B6579776F72643E3C2F6B6579776F7264733E3C64617465733E3C796561723E323031333C2F796561723E3C7075622D64617465733E3C646174653E4A616E3C2F646174653E3C2F7075622D64617465733E3C2F64617465733E3C6973626E3E303030332D343936373C2F6973626E3E3C616363657373696F6E2D6E756D3E32323934353530303C2F616363657373696F6E2D6E756D3E3C75726C733E3C2F75726C733E3C656C656374726F6E69632D7265736F757263652D6E756D3E31302E313133362F616E6E726865756D6469732D323031322D3230313936393C2F656C656374726F6E69632D7265736F757263652D6E756D3E3C72656D6F74652D64617461626173652D70726F76696465723E4E4C4D3C2F72656D6F74652D64617461626173652D70726F76696465723E3C6C616E67756167653E656E673C2F6C616E67756167653E3C2F7265636F72643E3C2F436974653E3C2F456E644E6F74653E<\/w:data> <\/xml><![endif]--><!--[if supportFields]><span style=\u2019font-size:12.0pt; line-height:150%;font-family:'Calibri'&#x002C;sans-serif;mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri;mso-hansi-theme-font:minor-latin;mso-bidi-font-family: 'Times New Roman';mso-ansi-language:NL-BE;mso-fareast-language:NL-BE; mso-bidi-language:AR-SA\u2019><span style=\u2019mso-element:field-end\u2019><\/span><\/span><![endif]--><!--[if supportFields]><span style=\u2019font-size:12.0pt; line-height:150%;font-family:'Calibri'&#x002C;sans-serif;mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri;mso-hansi-theme-font:minor-latin;mso-bidi-font-family: 'Times New Roman';mso-ansi-language:NL-BE;mso-fareast-language:NL-BE; mso-bidi-language:AR-SA\u2019><span style=\u2019mso-element:field-end\u2019><\/span><\/span><![endif]--><\/li>\n<\/ul><\/div>\n<p>De resultaten op het eindpunt exacerbaties waren niet langer statistisch significant bij analyse van vooraf gespecificeerde subgroepen&#x002C; zoals het GOLD-stadium&#x002C; antecedenten van exacerbatie of eosinofilie.<\/p>\n<h3>Beperkingen<\/h3>\n<p>Naast het feit dat het om een observationele studie gaat&#x002C; vertoont de studie volgens de auteurs nog andere beperkingen.<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>De duur van de follow-up was kort: tot het optreden van het eindpunt maximaal een jaar.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De analyses gebeurden op basis van het afleveren van de specialiteiten op medisch voorschrift. Dat betekent niet noodzakelijk dat het geneesmiddel werd toegediend en dat de toediening correct gebeurde.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De pati&euml;nten die de combinatie ICS + LABA kregen&#x002C; vertoonden over het algemeen een ernstigere COPD en hadden een beperktere toegang tot zorg dan de pati&euml;nten die de combinatie LABA + LAMA kregen. Dat kan aan de oorzaak liggen van het hogere aantal ongunstige events in de groep ICS + LABA. De auteurs sluiten residuele confounding niet uit.<span class='folia-referentie-nummer'><sup>6<\/sup><\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Commentaar van het BCFI<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>Het blijft bij COPD-pati&euml;nten moeilijk om te kiezen tussen behandeling met de combinatie LABA + LAMA versus de combinatie ICS + LABA.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>GOLD 2024 geeft geen plaats meer aan de combinatie ICS + LABA. Nochtans tonen de recentste&#x002C; in dit artikel besproken studies niet eenduidig dat de combinatie LABA + LAMA werkzamer is dan de combinatie ICS + LABA in termen van symptoomverlichting of vermindering van het aantal exacerbaties.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De studies bevestigen wel het hogere risico op pneumonie met de combinatie ICS + LABA&#x002C; zonder toename van het aantal sterfgevallen.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De <i>Cochrane Review<\/i> toont voor het eerst een hogere globale mortaliteit met LABA + LAMA. De doodsoorzaken worden niet vermeld. Gezien het gering aantal events moeten deze resultaten voorzichtig ge&iuml;nterpreteerd worden. Aangezien het over de globale mortaliteit gaat&#x002C; zou aanvullend onderzoek hierover nuttig zijn.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3>Lijst van vaste combinaties LABA+LAMA \/ ICS+LABA met COPD als indicatie in de SKP<\/h3>\n<p><strong>LABA + LAMA<\/strong><\/p>\n<p><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/5?frag=20594'>Zie ook Repertorium<\/a><\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Aclidinium + formoterol: Duaklir&reg;<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Glycopyrronium + indacaterol: Ultibro&reg;<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Tiotropium + olodaterol: Spiolto&reg;&#x002C; Yanimo&reg;<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Umeclidinium + vilanterol: Anoro&reg;<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>ICS + LABA<\/strong><\/p>\n<p><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/5?frag=3780'>Zie ook Repertorium<\/a><\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Formoterol + budesonide: Symbicort&reg;&#x002C; Airbufo&reg;&#x002C; Bufomix&reg;<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Formoterol + beclometason: Inuvair&reg;<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Salmeterol + fluticason: Seretide Diskus&reg;&#x002C; Airflusal&reg;&#x002C; Flutisamix&reg;<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Vilanterol + fluticason: Relvar&reg;<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2> Bronnen<\/h2>\n<p><span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>1&nbsp;<\/span><a href='https:\/\/goldcopd.org\/2024-gold-report\/' target='_blank'>https:\/\/goldcopd.org\/2024-gold-report\/<\/a><\/span><br \/> <span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>2&nbsp;<\/span><a href='https:\/\/bestpractice.bmj.com\/topics\/en-gb\/7\/treatment-algorithm' target='_blank'>https:\/\/bestpractice.bmj.com\/topics\/en-gb\/7\/treatment-algorithm<\/a><\/span><br \/> <span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>3<\/span><\/span>&nbsp;<span class='folia-referentie-tekst'><a href='https:\/\/richtlijnen.nhg.org\/standaarden\/copd#volledige-tekst-medicamenteuze-behandeling-copd' target='_blank'>https:\/\/richtlijnen.nhg.org\/standaarden\/copd#volledige-tekst-medicamenteuze-behandeling-copd<\/a><\/span><br \/> <span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>4<\/span><\/span>&nbsp;<span class='folia-referentie-tekst'><a href='https:\/\/www.nice.org.uk\/guidance\/ng115\/chapter\/Recommendations#managing-stable-copd' target='_blank'>https:\/\/www.nice.org.uk\/guidance\/ng115\/chapter\/Recommendations#managing-stable-copd<\/a><\/span><br \/> <span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>5<\/span><\/span>&nbsp;<span class='folia-referentie-tekst'>Fukuda N&#x002C; Horita N&#x002C; Kaneko A&#x002C; Goto A&#x002C; Kaneko T&#x002C; Ota E&#x002C; Kew KM. Long\u2010acting muscarinic antagonist (LAMA) plus long\u2010acting beta\u2010agonist (LABA) versus LABA plus inhaled corticosteroid (ICS) for stable chronic obstructive pulmonary disease. Cochrane Database of Systematic Reviews 2023&#x002C; Issue 6. Art. No.: CD012066. DOI: 10.1002\/14651858.CD012066.pub3. Accessed 19 January 2024.<\/span><br \/> <span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>6<\/span>&nbsp;Feldman WB&#x002C;&nbsp;Avorn J&#x002C;&nbsp;Kesselheim AS&#x002C;&nbsp;Gagne JJ. Chronic Obstructive Pulmonary Disease Exacerbations and Pneumonia Hospitalizations Among New Users of Combination Maintenance Inhalers.&nbsp;<em>JAMA Intern Med.<\/em>&nbsp;2023;183(7):685&ndash;695. doi:10.1001\/jamainternmed.2023.1245<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bij COPD is het op basis van de huidige gegevens  [&#8230;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,20296],"tags":[20213,20224],"class_list":["post-175204","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuw","category-2024-nl","tag-import_tags","tag-import_tags-nl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175204","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=175204"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175204\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":180269,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175204\/revisions\/180269"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=175204"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=175204"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=175204"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}