{"id":175616,"date":"2019-05-28T00:00:00","date_gmt":"2019-05-27T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/gebruik-van-potentieel-teratogene-en-of-foetotoxische-geneesmiddelen-tijdens-de-zwangerschap-een-studie-van-de-onafhankelijke-ziekenfondsen\/"},"modified":"2026-04-02T19:09:37","modified_gmt":"2026-04-02T17:09:37","slug":"gebruik-van-potentieel-teratogene-en-of-foetotoxische-geneesmiddelen-tijdens-de-zwangerschap-een-studie-van-de-onafhankelijke-ziekenfondsen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/gebruik-van-potentieel-teratogene-en-of-foetotoxische-geneesmiddelen-tijdens-de-zwangerschap-een-studie-van-de-onafhankelijke-ziekenfondsen\/","title":{"rendered":"Gebruik van potentieel teratogene en\/of foetotoxische geneesmiddelen tijdens de zwangerschap: een studie van de Onafhankelijke Ziekenfondsen"},"content":{"rendered":"<div class='summary'>Volgens een <a href='https:\/\/www.mloz.be\/nl\/content\/8-op-de-10-zwangere-vrouwen-nemen-minstens-een-geneesmiddel-0'>studie van de Onafhankelijke Ziekenfondsen<\/a> over de terugbetaalbare geneesmiddelen die in de periode 2014-2016 werden afgehaald op naam van een zwangere vrouw aangesloten bij deze ziekenfondsen&#x002C; was er in ongeveer 7% van de zwangerschappen blootstelling aan een &#8211; volgens de toegepaste methodologie &#8211; teratogeen en\/of foetotoxisch geneesmiddel. Gebruik van een NSAID in het 3<sup>de<\/sup> trimester was meest frequent. Valpro&iuml;nezuur en isotretino&iuml;ne&#x002C; twee sterk teratogene geneesmiddelen&#x002C; bleken toch ook nog in een aantal zwangerschappen te zijn gebruikt. Hopelijk kan de blootstelling <em>in utero<\/em> aan deze twee geneesmiddelen nog verder dalen dankzij de recent verscherpte maatregelen.<br \/> Het is belangrijk dat gezondheidswerkers toegang hebben tot degelijke informatie over de potenti&euml;le risico&rsquo;s van een geneesmiddel tijdens de zwangerschap. De bronnen <a href='https:\/\/www.lareb.nl\/teratologie-nl\/zwangerschap\/'>Lareb<\/a> (Nederland) en <a href='https:\/\/lecrat.fr\/'>CRAT<\/a> (Frankrijk)&#x002C; gebruikt in deze studie&#x002C; zijn zeker degelijke bronnen en zijn vrij te raadplegen. Het BCFI steunt voor de informatie in het Repertorium op het standaardwerk <em><a href='https:\/\/about.medicinescomplete.com\/publication\/drugs-in-pregnancy-lactation\/'>Drugs in Pregnancy and Lactation<\/a><\/em> (Briggs et al.)&#x002C; alsook op <a href='https:\/\/www.lareb.nl\/teratologie-nl\/zwangerschap\/'>Lareb<\/a> en <a href='https:\/\/lecrat.fr\/'>CRAT<\/a> [voor meer informatie&#x002C; <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/1?frag=9990029'>zie Inl.2. Handleiding bij het Repertorium<\/a>].<\/div>\n<p>De Onafhankelijke ziekenfondsen publiceerden op 13 november 2018 een <a href='https:\/\/www.mloz.be\/nl\/content\/8-op-de-10-zwangere-vrouwen-nemen-minstens-een-geneesmiddel-0'>studie<\/a> over het gebruik van potentieel teratogene (gedefinieerd als &ldquo;misvormingen veroorzakend&rdquo;) of foetotoxische (gedefinieerd als &ldquo;met negatief effect op ontwikkeling of gezondheid van het ongeboren kind&rdquo;) &nbsp;geneesmiddelen bij zwangere vrouwen.<span class='folia-referentie-note'><span class='folia-referentie-nummer'>1<\/span><\/span> Het gaat om een analyse van de terugbetaalbare geneesmiddelen die in de periode 1\/1\/2014 &#8211; 31\/12\/2016 werden afgehaald (ook in het ziekenhuis) op naam van een zwangere vrouw aangesloten bij de Onafhankelijke ziekenfondsen. De studie bevat dus geen informatie over niet-terugbetaalde geneesmiddelen (op voorschrift of vrij te verkrijgen). Potentieel &ldquo;teratogene&rdquo; en &ldquo;foetotoxische&rdquo; geneesmiddelen die volgens de bronnen <a href='https:\/\/www.lareb.nl\/teratologie-nl\/zwangerschap\/'>Lareb<\/a> (Nederland) en <a href='https:\/\/lecrat.fr\/'>CRAT<\/a> (Frankrijk) &ldquo;verboden&rdquo; zijn tijdens de zwangerschap (of bepaalde periodes van de zwangerschap)&#x002C; werden ge&iuml;dentificeerd. Teratogene geneesmiddelen die tijdens de zwangerschap gebruikt mogen worden omdat er geen veiliger therapeutisch alternatief bestaat (carbamazepine&#x002C; lithium&#x002C; &#8230;)&#x002C; werden niet geanalyseerd.<\/p>\n<h2>De resultaten in het kort<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>Er waren in de betreffende periode (3 jaar) 68.500 bevallingen bij 63.736 vrouwen. In 83% van de zwangerschappen werd een terugbetaald geneesmiddel afgehaald&#x002C; gemiddeld 4 verschillende geneesmiddelen per zwangerschap (mediaanwaarde: 3 verschillende geneesmiddelen).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>In 6&#x002C;9% van de zwangerschappen (dus 1 zwangerschap op 14) werd een potentieel teratogeen of foetotoxisch geneesmiddel dat volgens Lareb of CRAT verboden is tijdens de zwangerschap (of bepaalde periodes van de zwangerschap)&#x002C; ge&iuml;dentificeerd. De <b>top 4<\/b> is als volgt.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ol>\n<li>\n<p>\u200bNSAID&rsquo;s\/acetylsalicylzuur in het 3<sup>de<\/sup> trimester: 4&#x002C;7 % van de zwangerschappen (vooral diclofenac en ibuprofen).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Misoprostol in de specialiteit Cytotec&reg;: 0&#x002C;5% van de zwangerschappen&#x002C; en in 90% van de gevallen afgeleverd in het ziekenhuis &eacute;&eacute;n of meer dagen voor de bevalling. Het gaat hier dus om (<i>off-label<\/i>) gebruik ter inductie van de arbeid.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Gejodeerde contrastmiddelen: 0&#x002C;5% van de zwangerschappen.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Antibiotica: een aminoglycoside in 0&#x002C;45% van de zwangerschappen&#x002C; een tetracycline in 0&#x002C;38% van de zwangerschappen.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<ul>\n<li>\n<p>In het rapport wordt in het bijzonder aandacht besteed aan het gebruik van valpro&iuml;nezuur (in 56 zwangerschappen) en isotretino&iuml;ne (in 10 zwangerschappen)&#x002C; twee geneesmiddelen waarvan de teratogene eigenschappen goed gekend zijn.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class='detailed-content'>&#8211; Uit de analyse blijkt dat de meeste vrouwen die valpro&iuml;nezuur of isotretino&iuml;ne reeds namen in de 6 maanden v&oacute;&oacute;r de zwangerschap&#x002C; het middel stopten zodra ze zwanger waren: 65 van 98 vrouwen voor valpro&iuml;nezuur (dus 33 vrouwen zetten de behandeling verder); 51 van 55 vrouwen voor isotretino&iuml;ne (dus 4 vrouwen zetten de behandeling verder).<br \/> &#8211; Bijkomend werd vastgesteld dat 23 vrouwen valpro&iuml;nezuur namen tijdens de zwangerschap&#x002C; terwijl ze het niet gebruikten in de 6 maanden v&oacute;&oacute;r hun zwangerschap. Dit is verontrustend.<br \/> &#8211; Ook werd vastgesteld dat 6 vrouwen isotretino&iuml;ne namen tijdens de zwangerschap&#x002C; terwijl ze het niet gebruikten in de 6 maanden v&oacute;&oacute;r hun zwangerschap. Dit is verontrustend.<\/div>\n<ul>\n<li>\n<p>Het aandeel zwangere vrouwen dat een potentieel teratogeen of foetotoxisch geneesmiddel nam&#x002C; was hoger bij vrouwen ouder dan 35 jaar en bij vrouwen uit kansarme milieus.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Enkele commentaren<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>Ondanks de vele beperkingen van deze studie (louter terugbetaalde geneesmiddelen; geen gegevens over werkelijke inname van het geneesmiddel; geen gegevens over de indicaties; geen gegevens over de afloop van de zwangerschap enz.) levert de studie een interessant beeld op van het gebruik van potentieel teratogene of foetotoxische geneesmiddelen door zwangere vrouwen.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De risico&rsquo;s van <strong>NSAID&rsquo;s en salicylaten<\/strong> bij gebruik tijdens het 3<sup>de<\/sup> trimester van de zwangerschap zijn lang gekend en goed beschreven. In het Repertorium (<a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/10'>hoofdstuk 9.1.<\/a>) vermelden we:<strong> &ldquo;Derde trimester: bij herhaald gebruik&#x002C; verlenging van de zwangerschap en van de partus&#x002C; bloedingen bij moeder&#x002C; foetus en pasgeborene&#x002C; vervroegde sluiting van de&nbsp;ductus arteriosus&#x002C; en pulmonale hypertensie. Zelfs bij kortdurend gebruik kunnen bij de foetus en de pasgeborene nierinsuffici&euml;ntie (met mogelijk oligohydramnion) en hartfalen optreden&quot;. <\/strong>Daarnaast dient vermeld dat ook het gebruik van NSAID&rsquo;s in het 1<sup>ste<\/sup> trimester af te raden is: er is het risico van spontane abortus en vermoeden van een teratogeen effect.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Misoprostol<\/b> wordt wegens zijn uterusstimulerend effect gebruikt ter uitlokking van abortus&#x002C; ter inductie van de arbeid en bij postpartumbloeding. Cytotec&reg; wordt reeds&nbsp;jaren <i>off-label<\/i> gebruikt in deze indicaties. In Frankrijk besliste de verantwoordelijke firma in maart 2018 om de specialiteit Cytotec&reg;&#x002C; ook in Frankrijk <i>off-label<\/i> gebruikt ter inductie van de arbeid&#x002C; uit de markt te nemen omwille van meldingen van baarmoederruptuur en overlijden van moeder en kind (te sterke wee&euml;n en slechte zuurstoftoevoer bij het kind).<span class='folia-referentie-note'><span class='folia-referentie-nummer'>2<\/span><\/span> De specialiteit op basis van misoprostol voor vaginaal gebruik (Mysodelle&reg;) die specifiek vergund was voor inductie van de arbeid&#x002C; is uit de markt genomen in december 2018 (voor Mysodelle&reg; was in 2017 gewaarschuwd voor optreden van te frequent optredende wee&euml;n die soms niet afnamen ondanks gebruik van een tocolyticum<span class='folia-referentie-note'><span class='folia-referentie-nummer'>3<\/span><\/span>).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Dit rapport wijst erop dat in de onderzochte periode toch nog een aantal zwangere vrouwen blootgesteld zijn aan <b>valpro&iuml;nezuur<\/b> en <b>isotretino&iuml;ne<\/b>&#x002C; twee geneesmiddelen met nochtans goed gekende&#x002C; sterk teratogene eigenschappen. We kennen de indicaties niet&#x002C; maar het feit dat bij enkele vrouwen deze geneesmiddelen gestart werden tijdens de zwangerschap is toch verontrustend. Voor valpro&iuml;nezuur kan het dat in bepaalde gevallen van epilepsie&#x002C; wanneer geen alternatief beschikbaar is en na analyse van de voor- en nadelen&#x002C; besloten wordt om het middel voort te zetten tijdens de zwangerschap&#x002C; mits goede opvolging. Voor isotretino&iuml;ne daarentegen is er geen enkele indicatie die opweegt tegen het teratogene risico&#x002C; en is gebruik tijdens de zwangerschap dus in geen geval gerechtvaardigd. Recent zijn voor valpro&iuml;nezuur en isotretino&iuml;ne nog <b>verscherpte maatregelen<\/b> genomen om blootstelling in utero te vermijden. Hopelijk zullen deze de blootstelling nog verder doen dalen.<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>In verband met <strong>valpro&iuml;nezuur<\/strong>: zie <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/2313?folia=2260'>Folia maart 2015<\/a> en&#x002C; voor de verscherpte maatregelen&#x002C; <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/2927?folia=2918'>Folia juni 2018<\/a> (absolute contra-indicatie tijdens de zwangerschap&#x002C; tenzij in de zeldzame gevallen van epilepsie waarvoor geen andere behandeling doeltreffend is; bij meisjes en vrouwen in de vruchtbare leeftijd is valpro&iuml;nezuur enkel te gebruiken wanneer voldaan is aan strikte voorzorgsmaatregelen die deel uitmaken van een zwangerschapspreventieprogramma).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>In verband met <b>isotretino&iuml;ne<\/b>: zie de rubriek &ldquo;Medegedeeld door het Centrum voor geneesmiddelenbewaking&rdquo; in dit nummer van de Folia: een nieuw zwangerschapspreventieprogramma is van toepassing<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>\n<p>Het is belangrijk dat gezondheidswerkers snel toegang hebben tot degelijke informatie over de potenti&euml;le risico&rsquo;s van een geneesmiddel tijdens de zwangerschap. De bronnen&nbsp;<a href='https:\/\/www.lareb.nl\/teratologie-nl\/zwangerschap\/'>Lareb<\/a> (Nederland) en <a href='https:\/\/lecrat.fr\/'>Crat<\/a> (Frankrijk)&#x002C; beide vrij te consulteren&#x002C; zijn zeker degelijke bronnen. Het BCFI steunt voor de informatie in het Repertorium op het standaardwerk <em><a href='https:\/\/about.medicinescomplete.com\/publication\/drugs-in-pregnancy-lactation\/'>Drugs in Pregnancy and Lactation<\/a><\/em> (Briggs et al.&#x002C; een betalende bron)&#x002C; alsook op <a href='https:\/\/www.lareb.nl\/teratologie-nl\/zwangerschap\/'>Lareb<\/a> en <a href='https:\/\/lecrat.fr\/'>Crat<\/a>. Het blijft een probleem dat voor veel geneesmiddelen&#x002C; recent ge&iuml;ntroduceerde maar ook oude geneesmiddelen&#x002C; dikwijls zeer weinig gegevens beschikbaar zijn. Daarenboven worden dezelfde gegevens door verschillende redacties soms anders ge&iuml;nterpreteerd en zijn de adviezen niet steeds unaniem. In het Repertorium trachten we beknopt de belangrijkste informatie te geven&#x002C; waarbij zoveel mogelijk wordt rekening gehouden met gegevens bij de mens. De meest ernstige problemen worden in het Repertorium vetjes weergegeven in de rubrieken &lsquo;Zwangerschap en borstvoeding&rsquo; of &lsquo;Contra-indicaties&rsquo;. Voor meer informatie&#x002C; <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/1?frag=9990029'>zie Inl.2. Handleiding bij het Repertorium<\/a> en <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/1?frag=9990276'>Inl.6.4. Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding<\/a>.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Specifieke bronnen<\/h2>\n<p> <span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>1<\/span> Onafhankelijke ziekenfondsen. Studie. Teratogene of foetotoxische geneesmiddelen die in Belgi&euml; gebruikt worden tijdens de zwangerschap. Via <a href='https:\/\/www.mloz.be\/nl\/content\/8-op-de-10-zwangere-vrouwen-nemen-minstens-een-geneesmiddel-0'>https:\/\/www.mloz.be\/nl\/content\/8-op-de-10-zwangere-vrouwen-nemen-minstens-een-geneesmiddel-0<\/a><br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>2&nbsp;<\/span>Zie&nbsp;<a href='https:\/\/ansm.sante.fr\/S-informer\/Communiques-Communiques-Points-presse\/Cytotec-misoprostol-arret-de-commercialisation-a-compter-du-1er-mars-2018-Communique'>https:\/\/ansm.sante.fr\/S-informer\/Communiques-Communiques-Points-presse\/Cytotec-misoprostol-arret-de-commercialisation-a-compter-du-1er-mars-2018-Communique<\/a><br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>3&nbsp;<\/span>Zie <a href='https:\/\/www.fagg.be\/sites\/default\/files\/content\/dhpc_mysodrelle_nl_-_website.pdf'>https:\/\/www.fagg.be\/sites\/default\/files\/content\/dhpc_mysodrelle_nl_-_website.pdf<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Volgens een studie van de Onafhankelijke Ziekenfondsen over de terugbetaalbare  [&#8230;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,66],"tags":[20213,20224],"class_list":["post-175616","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuw","category-2019-nl","tag-import_tags","tag-import_tags-nl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175616","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=175616"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175616\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":178200,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175616\/revisions\/178200"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=175616"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=175616"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=175616"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}