Met de publicatie van de Solidarity-studie wordt duidelijk dat noch remdesivir, noch hydroxychloroquine, noch lopinavir, noch interferon b\u00e8ta-1a de in-hospitaalmortaliteit, de nood voor kunstmatige beademing of de hospitalisatieduur bij gehospitaliseerde COVID-19 pati\u00ebnten substantieel be\u00efnvloeden.<\/p>\n
Op 2 december verschenen online in de New England Journal of Medicine<\/em><\/a>1<\/sup><\/strong><\/span> de interim-resultaten van de Solidarity-studie. Het gaat om een internationale, gerandomiseerde, niet-geblindeerde studie <\/strong>bij 11.300 gehospitaliseerde COVID-19-pati\u00ebnten<\/strong>, geco\u00f6rdineerd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO), met pati\u00ebnten uit zowel hoge-inkomenslanden als lage-inkomenslanden. Het doel van de studie is om op een vrij eenvoudige en snelle manier te onderzoeken of, ten opzichte van standaardzorg, een aantal geselecteerde geneesmiddelen een gunstig effect hebben op belangrijke klinische eindpunten<\/strong>: de in-hospitaalmortaliteit (primair eindpunt) en de nood voor kunstmatige beademing en de tijd tot ontslag uit het ziekenhuis (secundaire eindpunten). Op 2 december verschenen de interimresultaten voor de 4 geneesmiddelen die oorspronkelijk werden geselecteerd voor de Solidarity-studie: remdesivir<\/strong>, hydroxychloroquine<\/strong>, lopinavir (steeds in associatie met ritonavir)<\/strong> en interferon beta-1a<\/strong>. [Noot.<\/em> De Solidarity-studie loopt nog verder (zie website WGO<\/a>). Voor HCQ en lopinavir zijn de studie-armen definitief stopgezet. Op dit ogenblik wordt nagekeken of in de Solidarity-studie nieuwe studie-armen zullen worden gestart (nieuwere antivirale middelen, immunomodulatoren, anti-SARS COV-2 monoklonale antilichamen).]<\/span><\/p>\n Geen van de 4 geneesmiddelen be\u00efnvloedde de in-hospitaalmortaliteit<\/strong>. Er was evenmin een effect van de 4 geneesmiddelen op de nood aan kunstmatige beademing of op de tijd tot ontslag uit het ziekenhuis<\/strong>.<\/p>\n<\/li>\n Noch voor het primair eindpunt, noch voor de secundaire eindpunten werden de resultaten be\u00efnvloed door vooraf gespecificeerde sub-analyses<\/strong> in functie van leeftijd (< 50 jaar, 50-69 jaar en > 70 jaar), of in functie van het al dan niet krijgen van kunstmatige beademing bij de start van de studie.<\/p>\n<\/li>\n Het aantal pati\u00ebnten die corticostero\u00efden<\/strong> kregen, verschilde niet tussen deze die het studiegeneesmiddel kregen en deze die de standaardzorg kregen. De resultaten werden niet be\u00efnvloed door subanalyse in functie van het al dan niet krijgen van \u00a0corticostero\u00efden.<\/p>\n<\/li>\n Er zijn enkele aspecten aan de Solidarity-studie die de bewijskracht van de studie verminderen. Er is geen blindering en geen \u201cplacebo-groep\u201d, enkel een controlegroep die de \u201cstandaardzorg\u201d kreeg. Daarover merken de auteurs van het bijbehorend editoriaal2<\/sup><\/strong><\/span> op dat er in de verschillende deelnemende landen en centra heterogeniteit is in de toegepaste \u201cstandaardzorg\u201d en in de mate van de ziektelast van de pati\u00ebnten bij opname in het ziekenhuis. Ook is de informatie over andere, concomitant toegepaste behandelingen (zowel in de behandelde groep als de controlegroep) beperkt. Ook is er in de publicatie geen melding of rapportering van eventueel gemelde ongewenste effecten.\u00a0<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n De onderzoekers van de Solidarity-studie voerden voor remdesivir, hydroxychloroquine en lopinavir een meta-analyse <\/strong>uit van de gerandomiseerde studies<\/strong> die het effect op de mortaliteit (al dan niet als primair eindpunt) vergeleken met controle (standaardzorg of placebo). De meta-analyses tonen voor geen van deze 3 geneesmiddelen een effect op de mortaliteit.<\/p>\n De weinig belovende resultaten van de Solidarity-studie en van de meta-analyses ondergraven volgens de onderzoekers<\/strong> de hoop \u2013 die gebaseerd was op eerdere, niet-gerandomiseerde of kleine studies \u2013 dat remdesivir, HCQ, lopinavir en interferon beta-1a de in-hospitaalmortaliteit, de nood aan kunstmatige beademing of de hospitalisatieduur bij gehospitaliseerde COVID-19 pati\u00ebnten substantieel be\u00efnvloeden. Toch wordt zeker voor remdesivir opgeroepen tot verder onderzoek om de beperkte plaats van die middelen af te lijnen, maar het zijn vooral betere behandelingen die volgens de onderzoekers nodig zijn.<\/p>\n<\/li>\n Volgens de auteurs van het erbij behorende editoriaal2<\/sup><\/strong> tonen de Solidarity-studie en de andere studies duidelijk dat deze 4 geneesmiddelen, zoals op dit ogenblik toegepast, niet meer moeten beschouwd worden als bruikbare behandelingsopties bij COVID-19. In verband met remedesivir wordt in het editoriaal verwezen naar de bevinding in de ACTT-1-studie2<\/sup><\/strong> dat remdesivir mogelijk de tijd tot herstel verkort ten opzichte van placebo. Deze resultaten verdienen volgens de auteurs verder onderzoek, waarbij nog meerdere vragen moeten worden beantwoord (moet remdesivir voorbehouden worden voor pati\u00ebnten met bepaalde risicofactoren?, wanneer wordt remdesivir best gestart?, moet het gecombineerd worden met andere geneesmiddelen?…).<\/p>\n<\/li>\n Zoals besproken in ons Goed om te weten-bericht van 03\/12\/20<\/a>, beveelt de WGO<\/strong><\/a> aan om remdesivir<\/strong> niet te gebruiken bij pati\u00ebnten met COVID-19, ongeacht de ernst van de ziekte (conditional<\/em> aanbeveling, gebaseerd op low certainty evidence<\/em>). Op basis van deze WGO-aanbeveling heeft het Europese geneesmiddelenagentschap EMA<\/strong> op 20 november beslist5<\/sup><\/strong> om de gegevens uit de Solidarity-studie te evalueren, en om na te gaan of wijzigingen moeten worden aangebracht aan de conditional marketing authorisation<\/em> die op basis van de resultaten van de ACTT-1-studie in juli 2020 werd toegekend aan remdesivir (Veklury\u00ae<\/a>).<\/p>\n<\/li>\n De WGO<\/strong> doet een continue systematische review en netwerk meta-analyse van verschillende geneesmiddelen bij COVID-19<\/strong>. In haar laatste update (ge\u00efncludeerd in de WGO-aanbeveling over remdesivir<\/a>, en aangeboden ter publicatie in BMJ) besluit de WGO dat het op dit ogenblik enkel voor corticostero\u00efden waarschijnlijk is dat zij het risico van overlijden en de nood voor kunstmatige beademing verminderen, en dit bij pati\u00ebnten met ernstige COVID-19. Op basis van deze evidentie beveelt de WGO aan om corticostero\u00efden<\/strong> te gebruiken bij pati\u00ebnten met ernstige COVID-19 (sterke aanbeveling), en beveelt ze aan om deze niet te gebruiken bij pati\u00ebnten met niet-ernstige COVID-19 (zwakke aanbeveling) [zie ook Brit Med J<\/a> en ons Goed om te weten-bericht in Folia november 2020<\/a>]. Daarnaast hebben twee Amerikaanse organisaties eveneens recent hun aanbevelingen over behandeling van COVID-19 pati\u00ebnten ge\u00fcpdatet: de Infectious Disease Society of America (IDSA)<\/strong><\/a> en de NIH<\/strong><\/a>. Ook deze twee organisaties geven een sterke aanbeveling voor gebruik van corticostero\u00efden bij de ernstig zieke gehospitaliseerde COVID-19 pati\u00ebnten. In tegenstelling tot de WGO, geven deze twee instanties wel een beperkte plaats aan remdesivir bij bepaalde gehospitaliseerde COVID-19 pati\u00ebnten.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n \u00a0 1.\u00a0 <\/span>WHO Solidarity Trial Consortium. Repurposed Antiviral Drugs for Covid-19 \u2014 Interim WHO Solidarity Trial Results. Online op 02\/12\/20. Doi: <\/span>10.1056\/NEJMoa2023184<\/a>\u00a0<\/span> Voor de Supplementary Appendix, klik hier<\/a><\/span><\/span><\/p>\n 2.<\/span>\u00a0 Harrington DP, Baden LR en Hogan JW. A Large, Simple Trial Leading to Complex Questions. Editorial. Online op 02\/12\/20. Doi: 10.1056\/NEJMe2034294<\/a><\/span><\/span><\/p>\n 3.\u00a0 <\/span>Beigel JH, Tomashek KM et al. (for the ACTT-1 Study Group Members) Remdesivir for the Treatment of Covid-19 \u2014 Final Report. N Engl J Med 2020;383:1813-26. DOI: 10.1056\/NEJMoa2007764<\/a><\/span>, met editoriaal (DOI: 10.1056\/NEJMe2018715<\/a><\/span>)<\/span><\/p>\n 4.\u00a0<\/span> The RECOVERY Collaborative Group. Lopinavir\u2013ritonavir in patients admitted to hospital with COVID-19 (RECOVERY): a randomised, controlled, open-label, platform trial. The Lancet 2020;396:1345-52 (Doi: https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/lancet\/article\/PIIS0140-6736(20)32013-4\/fulltext<\/a><\/span>)<\/a><\/span><\/p>\n 5.\u00a0 <\/span>Update on remdesivir – EMA will evaluate new data from Solidarity trial. Website EMA<\/a><\/span>, bericht van 20\/11\/20<\/span><\/p>\nDe resultaten van de Solidarity-studie<\/h2>\n
\n
\u00a0<\/p>\n\n
\n
De onderzoekers voerden ook een meta-analyse uit<\/h2>\n
\n
Wat betekenen de Solidarity-studie en de meta-analyses?<\/h2>\n
\n
Nota<\/strong>: voor al onze artikels in verband met geneesmiddelen bij COVID-19: zie onze website \u201cCOVID-19 update<\/a>\u201d\u00a0<\/p>\n\u00a0
Specifieke bronnen<\/strong><\/h2>\n