{"id":176422,"date":"2020-05-26T00:00:00","date_gmt":"2020-05-25T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/covid-19-studie-in-the-lancet-over-hydroxychloroquine-en-chloroquine-wordt-teruggetrokken-update-van-onze-berichten-van-26-05-20-en-28-05-20\/"},"modified":"2026-04-02T19:10:35","modified_gmt":"2026-04-02T17:10:35","slug":"covid-19-studie-in-the-lancet-over-hydroxychloroquine-en-chloroquine-wordt-teruggetrokken-update-van-onze-berichten-van-26-05-20-en-28-05-20","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/covid-19-studie-in-the-lancet-over-hydroxychloroquine-en-chloroquine-wordt-teruggetrokken-update-van-onze-berichten-van-26-05-20-en-28-05-20\/","title":{"rendered":"COVID-19: studie in The Lancet over hydroxychloroquine en chloroquine wordt teruggetrokken [update van onze berichten van 26\/05\/20 en 28\/05\/20]"},"content":{"rendered":"<h2><strong>Update van 05\/06\/20:<\/strong><\/h2>\n<p>De studie in <em>The Lancet<\/em> van 22 mei over hydroxychloroquine (HCQ) en chloroquine (CQ) die een gebrek aan werkzaamheid&#x002C; en een verhoogde mortaliteit en meer aritmie\u00ebn bij gehospitaliseerde pati\u00ebnten suggereerde&#x002C; wordt teruggetrokken: <a href='https:\/\/www.thelancet.com\/lancet\/article\/S0140673620313246'>zie website The Lancet (04\/06\/20)<\/a>. We bespraken deze studie in een Goed om te Weten op 26 mei (zie hieronder).<br \/> De onderzoekers die waren aangesteld om een onafhankelijke <em>peer review<\/em> te doen van de studie en van de databank waarop de studie is gebaseerd (Surgisphere)&#x002C; melden dat zij de noodzakelijke gegevens niet verkregen&#x002C; en een <em>peer review<\/em> daarom niet mogelijk is. De waarheidsgetrouwheid van de studie kan niet meer worden gegarandeerd.<br \/> Het standpunt van het BCFI&#x002C; met name dat gebruik van HCQ of CQ nog steeds enkel te verantwoorden is binnen het kader van degelijk gecontroleerd gerandomiseerd onderzoek&#x002C; wijzigt hierdoor niet.<br \/> Ondertussen besliste de <a href='https:\/\/www.who.int\/dg\/speeches\/detail\/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---03-june-2020'>Wereldgezondheidsorganisatie <\/a>om de HCQ-arm in de Solidarity-studie&#x002C; die tijdelijk was gestopt (zie hieronder)&#x002C; opnieuw verder te zetten. De Solidarity-studie en andere lopende gerandomiseerde studies zullen hopelijk meer duidelijkheid geven over de plaats van HCQ in de behandeling van COVID-19.<br \/> Ook de <em>New England Journal of Medicine<\/em> trekt een studie terug die gebaseerd was op dezelfde databank (Surgisphere): <a href='https:\/\/www.nejm.org\/doi\/full\/10.1056\/NEJMc2021225'>zie website NEJM (04\/06\/20)<\/a>\u00a0. Deze studie&#x002C; met gegevens over ACE-inhibitoren en sartanen&#x002C; werd besproken in ons <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/gows\/3370'>\u201cGoed om te weten\u201d-bericht van 12 mei 2020<\/a>. Deze \u201cGoed om te weten\u201d <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/gows\/3370'>werd eveneens ge\u00fcpdatet<\/a>.<br \/> De\u00a0 terugtrekking van beide artikels moet ons waakzaam maken voor de kwaliteitsrisico\u2019s die gepaard gaan met een versnelde <em>peer review<\/em> en publicatie van artikels onder tijdsdruk tijdens deze corona-pandemie&#x002C; ook in de grote medische tijdschriften.<\/p>\n<h2> <strong>Update van 28\/05\/20:\u00a0<\/strong>COVID-19 en hydroxychloroquine en chloroquine: Sciensano beperkt gebruik van hydroxychloroquine bij gehospitaliseerde COVID-19 pati\u00ebnten [update van bericht van 26\/05\/20]<\/h2>\n<p> Volgend op de resultaten van de studie in <em>The Lancet<\/em> (zie ons bericht hieronder) beperkt <strong>Sciensano<\/strong> het gebruik van <strong>hydroxychloroquine<\/strong> bij gehospitaliseerde COVID-19 pati\u00ebnten tot gebruik alleen in het kader van klinische studies. Gebruik buiten dit kader wordt afgeraden [zie <a href='https:\/\/covid-19.sciensano.be\/nl\/covid-19-procedures'>Procedure voor ziekenhuizen en specialisten > \u201cBehandeling van gehospitaliseerde pati\u00ebnten\u201d<\/a> (<a href='https:\/\/covid-19.sciensano.be\/sites\/default\/files\/Covid19\/COVID-19_InterimGuidelines_Treatment_ENG.pdf'>meest recente versie (Engelstalig) van 26\/05\/2020<\/a>)]. <strong>Chloroquine<\/strong> was sowieso geen vermelde behandelingsoptie in Belgi\u00eb.<br \/> Verder meldt Sciensano ook dat een <strong>werkgroep<\/strong> is opgericht om aanbevelingen te formuleren voor de aanpak van COVID-19 pati\u00ebnten <strong>in de eerste lijn<\/strong>&#x002C; onder de co\u00f6rdinatie van de \u201c<a href='https:\/\/www.ebp-guidelines.be\/who?'>Werkgroep Ontwikkeling Richtlijnen Eerste Lijn<\/a>\u201d (een consortium van richtlijnontwikkelaars in Belgi\u00eb&#x002C; gefinancierd door het RIZIV)&#x002C; en voorzien wordt dat een eerste deel van de aanbeveling zal klaar zijn tegen oktober 2020.<\/p>\n<h2> <strong>Ons Goed om te weten-bericht van 26\/05\/20:\u00a0<\/strong>COVID-19 en hydroxychloroquine en chloroquine: <em>The Lancet<\/em>-studie toont gebrek aan werkzaamheid en suggereert verhoogde mortaliteit en meer aritmie\u00ebn bij gehospitaliseerde pati\u00ebnten<\/h2>\n<p> <a href='https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/lancet\/article\/PIIS0140-6736(20)31180-6\/fulltext'><strong>The Lancet (22\/05\/20)<\/strong><\/a><span class='folia-referentie-note'><strong><sup>1<\/sup><\/strong><\/span> publiceerde de resultaten van een grootschalige&#x002C; multinationale observationele \u201c<em>real world<\/em>\u201d studie bij gehospitaliseerde pati\u00ebnten met COVID-19. Pati\u00ebnten die hydroxychloroquine (HCQ) of chloroquine (CQ kregen&#x002C; al dan niet in combinatie met een macrolide&#x002C; werden vergeleken met de pati\u00ebnten die deze geneesmiddelen niet kregen. De studie toont bij de behandelde pati\u00ebnten geen winst met deze middelen&#x002C; maar integendeel <strong>een toename van de \u201cin hospitaal\u201d-mortaliteit en van de incidentie van ventrikelaritmie\u00ebn <\/strong>(zie verder voor enkele details van de studie). Ook al kan een observationele studie geen causaal verband bewijzen voor deze nadelige gebeurtenissen&#x002C; dit is een ernstig signaal.<br \/> Deze studie in <em>The Lancet<\/em> is voor de <a href='https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Gp0lQ5yWI4s'>Wereldgezondheidsorganisatie<\/a> aanleiding om de hydroxychloroquine-arm in de Solidarity-studie&#x002C; een gecontroleerde&#x002C; gerandomiseerde studie naar de werkzaamheid van vier behandelingen bij COVID-19&#x002C; tijdelijk stop te zetten. Dit in afwachting van een analyse van de tussentijdse resultaten. In Belgi\u00eb wordt de plaats van HCQ bij gehospitaliseerde COVID-19 pati\u00ebnten herzien door Sciensano; we zullen verwijzen naar de website van Sciensano zodra de herziene aanbevelingen beschikbaar zijn. \u00a0\u00a0<br \/> Ook het FAGG herinnert&#x002C; n.a.v. de studie in <em>The Lancet<\/em>&#x002C; aan de risico\u2019s van CQ en HCQ (<a href='https:\/\/www.fagg.be\/nl\/news\/coronavirus_herinnering_aan_risicos_van_chloroquine_en_hydroxychloroquine'>bericht van 25\/05\/20<\/a>).<br \/> Deze studie leert niets over <strong>COVID-19 pati\u00ebnten die thuis of in woonzorgcentra worden behandeld<\/strong>. Hier blijven de aanbevelingen ongewijzigd: <strong>gebruik van HCQ of CQ \u00a0thuis of in woonzorgcentra is niet verantwoord<\/strong> aangezien er geen enkele evidentie is van werkzaamheid maar de risico\u2019s re\u00ebel zijn&#x002C; en monitoring (o.a. cardiaal) in deze situatie niet mogelijk is. [I.v.m. HCQ&#x002C; zie ook onze GOW\u2019s van <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/gows\/3340'>22\/04\/20<\/a> en <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/gows\/3338'>16\/04\/20<\/a>].<br \/> \u00a0<br \/> <strong>Besluit van het BCFI:<\/strong><br \/> Gebruik van HCQ of CQ is nog steeds enkel te verantwoorden binnen het kader van degelijk gecontroleerd gerandomiseerd onderzoek. Macroliden hebben geen plaats in de behandeling van COVID-19 [<a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/gows\/3337'>zie ook GOW 16 april 2020<\/a>].<\/p>\n<div>\n<div>\n<div id='_com_1' uage='JavaScript'>\u00a0<\/div>\n<\/p><\/div>\n<\/p><\/div>\n<h2>Enkele details over de studie in The Lancet<br \/> \u00a0<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>De studie in <em>The Lancet<\/em> is gebaseerd op een internationaal register (\u201c<em>The Surgical Outcomes Collaborative Surgisphere Corporation<\/em>\u201d) met \u201c<em>real world<\/em>\u201d en zo goed mogelijk gevalideerde gegevens van COVID-19 pati\u00ebnten uit 671 hospitalen in 6 continenten (vooral Noord-Amerika ; periode van 20\/12\/2019 tot 14\/04\/2020). Van een totaal van 98.262 gehospitaliseerde COVID-19 pati\u00ebnten werden er 2.230 uitgesloten&#x002C; ofwel omdat ze remdesivir (een experimenteel antiviraal middel) namen&#x002C; ofwel omdat CQ of HCQ werd gestart terwijl ze kunstmatig werden beademd&#x002C; ofwel omdat CQ of HCQ meer dan 48 uur na de diagnose van COVID-19 werd gestart.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Gegevens van 14.888 pati\u00ebnten bij wie <strong>binnen de 48 uur na diagnose van COVID-19<\/strong> ofwel HCQ ofwel CQ ofwel HCQ + macrolide ofwel CQ + macrolide was gestart&#x002C; werden vergeleken met de gegevens van 81.144 pati\u00ebnten die deze geneesmiddelen niet hadden gekregen. De gebruikte macroliden waren azithromycine of clarithromycine.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De belangrijkste uitkomsten waren \u201cin hospitaal\u201d-mortaliteit en optreden van \u201cde novo\u201d ventrikelaritmie\u00ebn. Andere uitkomsten waren progressie naar kunstmatige beademing en hospitalisatieduur.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Na corrigeren voor leeftijd&#x002C; geslacht&#x002C; ras of etniciteit&#x002C; co-morbiditeit (o.a. obesitas&#x002C; cardiovasculaire aandoening&#x002C; longziekten&#x002C; diabetes) en ernst van de COVID-19 bij de start van de studie)&#x002C; toont de analyse:<\/p>\n<p> &#8211;\u00a0 een hogere incidentie van de \u201cin hospitaal\u201d-mortaliteit bij de behandelde pati\u00ebnten: 16&#x002C;4% tot 23&#x002C;8%&#x002C; afhankelijk van de medicatiegroep (HCQ&#x002C; CQ&#x002C; of combinatie met macrolide) versus 9&#x002C;3% bij de controlepati\u00ebnten&#x002C; met hazard ratio\u2019s gaande van 1&#x002C;3 [95%-BI van 1&#x002C;2 tot 1&#x002C;5] tot 1&#x002C;5 [95%-BI van 1&#x002C;4 tot 1&#x002C;5];<br \/> &#8211;\u00a0 een hogere incidentie van \u201cde novo\u201d ventrikelaritmie\u00ebn bij de behandelde pati\u00ebnten: 4&#x002C;3% tot 8&#x002C;1%&#x002C; afhankelijk van de medicatiegroep (HCQ&#x002C; CQ&#x002C; of combinatie met macrolide) versus 0&#x002C;3% bij de controlepati\u00ebnten&#x002C; met hazard ratio\u2019s gaande van 3&#x002C;6 [95%-BI van 2&#x002C;8 tot 4&#x002C;6] tot 5&#x002C;1 [95%-BI van 4&#x002C;1 tot 6].<br \/> &#8211;\u00a0 Ook op de uitkomsten \u201cnoodzaak voor kunstmatige beademing\u201d en \u201chospitalisatieduur\u201d was er geen winst in de behandelde groepen.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Deze studie laat vanwege de observationele studie-opzet niet toe te bewijzen of de gevonden verbanden causaal gerelateerd zijn&#x002C; en of de hogere mortaliteit te wijten was aan de ventrikelaritmie\u00ebn. Werden bijvoorbeeld de meest zieke pati\u00ebnten &#8211; dus personen met een slechtere prognose en meer kans op ongewenste effecten &#8211; op CQ of HCQ gezet? Er waren geen gegevens over QT-interval of over het type ventrikelaritmie (bv. of het ging om <em>torsades de pointes<\/em>). Volgens de auteurs van een <a href='https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/lancet\/article\/PIIS0140-6736(20)31174-0\/fulltext'>bijhorend <em>Comment<\/em><\/a><span class='folia-referentie-note'><strong><sup>2<\/sup><\/strong><\/span> is de verhoogde mortaliteit waarschijnlijk maar ten dele te wijten aan de pro-aritmogene eigenschappen van CQ en HCQ : het aantal extra doden was veel hoger dan \u00a0het aantal ventrikelaritmie\u00ebn. Het risico van overlijden was&#x002C; tegen de verwachting in&#x002C; onafhankelijk van het combineren met de macroliden die eveneens pro-aritmogene eigenschappen hebben. Volgens de auteurs van de <em>Comment<\/em> zouden de antivirale en immunomodulerende eigenschappen van CQ en HCQ de ernst van de COVID-19 bij sommige pati\u00ebnten kunnen verergeren&#x002C; en zou dit een verklaring kunnen zijn voor de verhoogde mortaliteit.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00a0<\/p>\n<h2>Specifieke bronnen<\/h2>\n<p><span class='folia-referentie-nummer'>1.\u00a0\u00a0 <\/span><span class='folia-referentie-tekst'>Mehra MR&#x002C; Desai SS&#x002C; Ruschitzka F&#x002C; Patel AN. Hydroxychloroquine or chloroquine with or without a macrolide for treatment of COVID-19: a multinational registry analysis. The Lancet&#x002C; online 22\/05\/20 <\/span><span class='folia-referentie-link'>(<a href='https:\/\/doi.org\/10.1016\/S0140-6736(20)31180-6'>https:\/\/doi.org\/10.1016\/S0140-6736(20)31180-6<\/a>)<\/span><\/p>\n<p><span class='folia-referentie-nummer'>2.\u00a0 <\/span><span class='folia-referentie-tekst'>Funck-Brentano C&#x002C; Salem J-E. Chloroquine or hydroxychloroquine for COVID-19: why might they be hazardous? The Lancet&#x002C; online 22\/05\/20 <\/span><span class='folia-referentie-link'>(<a href='https:\/\/doi.org\/10.1016\/S0140-6736(20)31174-0'>https:\/\/doi.org\/10.1016\/S0140-6736(20)31174-0)<\/a><\/span><\/p>\n<div>\u00a0<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Update van 05\/06\/20: De studie in The Lancet van 22  [&#8230;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,65],"tags":[20213,20224],"class_list":["post-176422","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuw","category-2020-nl","tag-import_tags","tag-import_tags-nl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176422","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=176422"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176422\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":179001,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176422\/revisions\/179001"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=176422"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=176422"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=176422"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}